Muri A\u0163el dit soni Aristrocrat\u2026.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dumanica, 28 di yinar, 2018, la basearica Ayiu Vasili di Bucuresti s-fea\u0163i slujba di angrupari, tu rit greco-catolic, a a\u0163ilui \u201c\u0163i bana una minuta cat una eta\u201d. Cunuscutlu om di cultura si anyilicitlu istoric Neagu Djuvara nclisi ocl\u2019ii tu eta aesta si-l\u2019i disclisi tu eternitati.Mul\u0163am\u0163atlu preftu adusi aminti ti furn\u2019iia ti cari Neagu Djuvara aleapsi s-hiba psaltisit tu aesta basearica.Nas fu ancurunat dupu rit greco-catolic cu fran\u0163uzoiaca France, di Monseniorlu Ghika, cari andreapsi tu a\u0163el chiro situa\u0163ia critica, di pisti, tu cari eara doil\u2019ii vru\u0163 (Neagu-ortodoxu, France –catolica). Neagu avu mari ihtibari ti aestu om \u0163i agiumsi samtu, si \u0163anu aesta paradigma.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Fumeal\u2019ia a lui ama si personalita\u0163 dit ma multi dumeni vinira su-l pitreaca pi calea cata mirmin\u0163al\u2019i Bellu, aclo iu fu angrupat. S-aminara tufechi ca semnu di tin\u2019ie na\u0163ionala a a\u0163ilui \u0163i u vru vasilia iu s-aminta, tu cari s-turna anda isturia al\u2019i deadi izini,dupu 1989 si iu scrie cabaia di 20 car\u0163a ti isturie, di civiliza\u0163ie romaneasca,di isturia a civiliza\u0163iilor, memorialistica si alti. Scoasi tu padi averuri tu una turlie orighinala si armasi ti thimiseari ca un brandu ahoryea.Ti tut lucurlu a lui tu Romanie fu tin\u2019isit tu bana cu alti premii, ama anda nclisi una suta di an\u2019i, nchirdasi \u201cSteaua ali Romanie\u201d.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Al\u2019i si cadea Steaua, a aiustui om \u0163i s-aminta cu steaua si, grescu aesta ca, mas un om cu tihi putu s-treaca di nai pu\u0163an 3 piricl\u2019iuri: a\u0163el ca armasi oarfan la mas 2 an\u2019i, anda muri afenda-su- inginer cu inve\u0163ii tu zanatea a lui; ascapa di puvria ali cumitii bolsevica , dada-sa fudzi cu ficiorl\u2019ii cu una dzuua ma ninti ta s-aprinda priscavil\u2019ia Sank Petersburg; ascapa cu bana dit doilu polim, anda fu pliyuit lisor la Odesa, aclo iu alan\u0163a so\u0163 dit bataliunea a lui fura aproapea tu\u0163 vatama\u0163).<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Lun\u2019inat di-a lui steaua, fu atum\u0163ea anda fea\u0163i cursurli di liceu, Nisa a dapoaia Paris, s-cama multu atum\u0163ea anda s-lo licen\u0163a tu literi si isturie (Sorbona) si doctoratlu tu dreptu, Paris. Lucra tu ma multi ipotisi, cata cum mira al purta. Ahurhi cu a\u0163ea di curier diplomatic, la Stockholm di partea a Ministerlui Roman ti Xeani (iu fu pitricut tu 23 di agustu 1944 — bas dzuua anda comunis\u0163al\u2019ii aca\u0163ara Romania si el ascapa ca prit thama, di ahapsi). Avu ipotisea di secretar gheneral a Comitetlui di arifugia\u0163 dit Romanii (anda fea\u0163i nai ma marli compromis dit bana si ti cari s-fea\u0163i pisman tuta bana. Dapoia fu consilier 23 di an\u2019i tu Ministerlu dit xeani a statului nigerian, proaspit arupt di aprutrusearea colonista ali Fran\u0163ii; fu jurnalistu la Europa Libera, profesor la Universitatea di Niamey i profesor asociat la Universitatea di Bucuresti (1991-1998). Una bana mintita, ici lisoara, ama dit cari Neagu Djuvara nu mas ca isi diniti prit vrearea si stearea cu cari s-adra zanatea ama s-navu\u0163a cu multa experien\u0163a di bana.Una praxi \u0163i s-astirnu pisti a\u0163ea di acasa, iu fu criscut dupu normili a fumeal\u2019iei di chihaiadz roman\u2019i ( di cari s-tradzea dada a lui, Tinca, di soia mari a Gradistean\u2019ilor) ama anvi\u0163a si morala serta,chischina a papsu-i arman. Protlu Djuvara isi tu migdani, tu isturie, tu Gar\u0163ii (ca liundar \u0163i alumta ti elefterisearea a locurlor machiduneas\u0163a di aputrusearea antur\u0163easca), a curi giunea\u0163a fu alavdata em tu canti\u0163li armanesti em tu a\u0163eali gar\u0163esti. A dapoia , tu eta 18, una parti di soia al Djuvara tricu tu Tara Romaneasca si alta tu Moldova. Dit arada aisetei damara, tu ma multi barni arada, fitursira oamin\u2019i \u0163i deadira anami: diploma\u0163, deputa\u0163, ministri, ia\u0163ra. Dit lumachea di Muntenia, bubuchisi tu anlu 1916, diplomatlu, istoriclu, jurnalistul, scriitorlu, Neagu Djiuvara. El issi martirisea ca di partea a lumachil\u2019iei armaneasca clirnumisi putearea di aslan, besa ti aver si tin\u2019ia ti lucrulu salami si sigura i\u0163ral\u2019ia anyilicitoari, cultivata di suti di an\u2019i di papan\u2019i si stripapan\u2019i.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Putera a lui yinea si di la a\u0163ea ca s-fea\u0163i tu 18 di agustu (zodia a liundarlui) ama el sa spusi un alumtator nu cu apala ma cu peana di scriiari si cuvetea a zborlui.Surpa teorii ancarfasiti tu isturia romaneasca si vini cu alti nal. Adu\u0163em aminti a\u0163ea a rolui a cuman\u2019ilor tu isturia di fundari a statlui,si una alta videari a teoriil\u2019iei al Kekaumenos. Ti aesta ama s-lo multi varyeri dit partea so\u0163lor istori\u0163, pisti cari Neagu Djuvara tricu cu elegan\u0163a si pirifan\u2019iea a intelectualui superior si a diplomatlui \u0163i stii s-nu dipuna tu laschi.Si, cu chirolu, ia ca tut cama mul\u0163a oamin\u2019i di stiin\u0163a ciudusi\u0163 i anca\u0163a\u0163 pana nu di multu chiro tu comoditatea a anvi\u0163aturlor ufi\u0163iali, ambar\u0163teadza teoriili al Neagu Djuvara.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Turlia a lui di comunicari, discl\u2019idearea ti dhialog,tin\u2019isearea a alantor minduiti, nustimada si di multi ori humorlu (hazea) cu cari pitri\u0163ea prit zbor i anyrapseari nai ahandoasili mindueri lu spusira\u201d pirmitistorlu cu nai mari hari a etal\u2019iei\u201d. Al\u2019i mayipsea tu\u0163 cu zborlu aplo, natural, cu mutrita anyilicioasa si daima agiucatoari, cu apufasearea ama si vrearea dit gesturili spastriti si atitudinea pirifana, eleganta. Stea s-dipuna cuvenda ti i\u0163i om avea dininti, di la n\u2019ic la mari, di la nistiutor la anvi\u0163at, tu\u0163 al\u2019i tin\u2019isea idyea.Isturia u adra una stiin\u0163a yii, \u0163i poati s-hiba tu minari si alaxeari ca percep\u0163ii si \u0163i poati s-hiba achicasita di tu\u0163. Asi isi tu migdani proiectul \u201cIsturia a roman\u2019ilor pirmitusita a tinirlor\u201d, faptu deadun cu una alta vizionara a etal\u2019ei, armana Irina Nicolau Safarica. Spiritili analti s-adunara ti a\u0163ea ca eara multu uidis\u0163 ca stil s-methoda di lucru.Scoasira una isturie pirmitusita cu hazi, steari, hari.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Neagu Djuvara stiu s-lucreadza deadun si cu al\u0163a oamin\u2019i di stiin\u0163a . Asi isi tu padi cartea colectiva, cu articoli, di lingvistica, isturie i etnografie \u201c Aromanii, Isturie, limba, mira\u201d tipusita prota oara tu 1996 si xanatipusita aua s-doi an\u2019i. Pi ninga ihtibarea \u0163i u spuni ti Cicerone Pochirc, \u0163i-l luyurseasti un di nai ma bun linvis\u0163a, articolu di isturia a arman\u2019ilor al Neagu Djuvara, armani un sintetic, ama limpid si di simasii.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ti isturia arman\u2019ilor anyrapsi el si tu cartea di tin\u2019iseari ti Matilda Caragiu Mario\u0163eanu (Carti di vreari) tipusita di Su\u0163ata Culturala Armaneasca.Ti aesta, ti voltili \u0163i li fea\u0163i anamisa di arman\u2019i (pu\u0163ani ama importanti) minduescu ca va sa scrie Alexandru Gica, ca\u0163e el lu cunuscu cama ghini si asi cum martiriseasti isisi, Neagu Djuvara lu agiuta si lu apruche cu uspi\u0163al\u2019iie. Io va va spun ama mas ca vini cu mirachi si s-harsi candu avdza zborlu si canticlu armanescu. Diunaoara ahurhea s-hearba tu el \u201c sandzili armanescu cari sigura nu s-fa\u0163i apa.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tu ahtari arasti ama si pi televizii, Neagu Djuvara andrupa alti daoua teorii, acutotalui ahoryea di a\u0163ea \u0163i nai mul\u0163al\u2019ii anvi\u0163a\u0163 istori\u0163 i nu spunea.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dimi, el andrupa ideea ca \u201c arman\u2019il\u2019ii suntu soie cu roman\u2019il\u2019i, cusurin\u2019i, pro\u0163 i diandaulea, anchisindalui di la esighisea ca doaua populi ta s-hiba idyea, lipseasti ta s-aiba barim daua di trei elementi, aesti hiindalui, idyea limba, isturie si spa\u0163iu di dizvultari.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tutnaoara el fu a\u0163el \u0163i andrupa teoria ali autohtonii si totna andrupa a\u0163ea ca romanizarea ahurhi la Not di Duna.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ca\u0163e ama nu anyrapsi si dizvulta aesti teorii, ca\u0163e nu anyrapsi una isturii a arman\u2019ilor, ca\u0163e nu scrisi barim isturia a fumel\u2019iiei Giuvara?<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ia multi stepsuri \u0163i-l\u2019i bagara arman\u2019il\u2019i i nascanti su\u0163ati.Nu stiu cari vrea s-eara apndisea a lui, ama pot s-minduescu ca nu avu furn\u2019iia susto (motiva\u0163ia) ti cari s-adara aesti lucri, minduescu ca avu alti lucri tu prota tesi si vahi avea ananghi ti nica 10 an\u2019i di bana, i cari stii nu vidzu miza ti cari\u2026.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Mulsta al catugursea ca, a ca, pirmitusea daima ti stripaplu a lui cari vrea s-candideadza ti deputat anda vini tu Romanii, ama al\u2019i si baga stepsu ca nu eara roman,anda yinea zborlu ti colonizarea di Cadrialater si dapoia ti yineari tu vasile a unui numir mari di arman\u2019i, ti el\u2019i dz\u0163ea ca vinira ca roman\u2019i si nu au ti \u0163i s aiba alti caftari.Vahi aesta s-fu furn\u2019iia ti cari la angrupari fura mas andoi arman\u2019i, tu una dzuua di dumanica, di adyi\u2026.Avdzaii si teoria, e more cat arman eara el ?…<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ia cum noi arman\u2019il\u2019ii na tradzem singuri iambula di sum cicioari cum easti una expresie mucaneasca.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
NU stiu cat arman eara Neagu Djuvara ama vidzui cat pririfan eara el di soia aleapta dit cari s-tradzea si vidzuii dzalili aesti pi media ca pisti tut sa scrisi ca eara di arazga armaneasca. Dimi al\u0163a lu spun ca easti a nostu, una ahtari mari personalitati, a noi nu u pricunustem ca nu ari 100% sandza armanescu. Ama voi sa antreb retoric \u0163i adara i adrara mul\u0163a di astel\u2019ii \u0163i s-bat cu busili pi cheptu ca suntu arman\u2019i i mari anvi\u0163a\u0163? Cara s-him cu dichi va s-videm ca Neagu Djuvara adra \u0163i putu; prota prit numa \u0163i u purta cu ahata pirifan\u2019i, a dapoia prit studiili \u0163i li anyrapsi (di simasii s\u0163area a interpretaril\u2019iei a textului al Kekaumenos) ama si moabe\u0163li \u0163i li disfea\u0163i tu lumea stiin\u0163ifica, nali si cu argumenti.El disfea\u0163i una cali, vahi easti borgea a a\u0163ilor \u0163i tora catuyursescu s-duca ma largu\u2026<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Cum \u0163i s-hiba , Neagu Djuvara fu arman si prit bana a lui, a\u0163ea ca bana ca un xen prit xen\u2019i (cum vrea s-dzaca poetlu George Vrana) , ca avu putearea s-u l\u2019iia dit cap cathi oara ca un alithea alumtator, ca\u2019 avu casa pi ciumag\u201d cum vrea sa spuna Gica Godi. Dupu una banda di lucru, Neagu bna mas dit pensia di polim, ca nu-l\u2019i fu luyursi\u0163 an\u2019il\u2019ii di Niger si ni\u0163i dit Fran\u0163ii. Ama nu aurla, nu plamsi,ca sa scumbusi di scoasi tu padi \u2018car\u0163a di isturie, di memorialistica, di isturia a civiliza\u0163iilor , di jurnalistica, car\u0163a \u0163i-l\u2019i asiuguipsira bana tin\u2019iisita tu auseatic si \u0163i-l fea\u0163ira ahat cunuscut tu dun\u2019ieaua. Tu eta tu cari s-pari ca lumea nu ari orixi ti dghivaseari, ti ciudii, asi cum dz\u0163ea nas \u201ctuti car\u0163ili a lui fura best seller\u201d s-vindura pan di una.Aesta vahi fu fichirea ti \u0163i el bana ahat multu? Ca avea nica ti adrari multi tu bana, ca avea asi cum al\u2019i arisea sa spuna, \u201cs-alas napoi barim ndaua car\u0163a ti cari oamin\u2019il\u2019ii s-mi aduca aminti\u201d, prit cari s-banedz nica. Avu clirunumie \u201cghenetica\u201d , ama bana cu disciplina fizica (adra exer\u0163i\u0163ii si s-mina multu,tu auseatic si baga sandzul pi urdinari prit a\u0163ea ca s-frica cu una cetca di cal), ama pisupra di tuti avu disciplina morala andrupata di pisti.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Una pisti ascumta, una ligatura vartoasa cu Dumidzalu dit suflitlu a lui. Mari entipusi an\u2019i adra atum\u0163ea anda avdzaii ca anda fudzi dit Romanii, tu an\u2019il\u2019ii mul\u0163a di exod, purta cu el doaua car\u0163a; poeziili al Mihai Eminescu si Cartea Samta- Vivlia, dit cari dgivasea cathi dzuua.Pistea u duchim s-atum\u0163ea anda, di araseta a zoril\u2019iei ca bana alargu di nicuhira a lui fran\u0163uzoaica, ligatura anamisa di el\u2019ii s-asparsi ama el nu baga car\u0163ali di dispar\u0163ari, nu divor\u0163a. Si dza\u0163ea nas : \u201cnu putui s-u alas nicuchira cu cari fui ancurunat di un samtu (Monseniorlu Ghika \u0163i dealihea fu tricut tu arada a sam\u0163alor si ti cari avu mari ihtibari). S-avui umutea ca putem s-him deadun diznau. \u201c<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tu bana numata fura deadun varnaoara, ama zbura cathi dzuua pi telefoni, el di Bucuresti, ea di Paris. Nu fu ama singur, ca\u0163e muri tu mana a nipoatal\u2019iei (Sandra) di hiil\u2019ie (Domnica). Landzit tu spital, a\u0163eali dit soni zboara a lui fura :\u201dva voi.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Aesta fu dhiata \u0163i u alasa napoi Neagu Djuvara, vrearea, al\u2019i vru oamin\u2019il\u2019ii, di aproapea i di largu, u vru bana \u0163i u bana pana tu cap cu hasti si haraua, cu sumaras si hazi. Avu pisti,nadii, s-pricunuscu alatusli si cilastasi dzuua di dzuua ta s-da noima a mul\u0163alsalor an\u2019i \u0163i-li si deadira dhoara.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Matusalemiclu, \u0163i dza\u0163eam ca nu-ari s-moara, si \u0163i tricu \u201cCentenarlu\u201d \u0163i-l iurtuseasti vasilia estan, anda s-umplu 100 di an\u2019i di la fa\u0163earea una a Prin\u0163ipatilor Romani, s-dusi cata cum elefandlu pidipsit di cali lunga, s-alasa marsea angricata di an\u2019i tu mirmi\u0163al\u2019ii a taifal\u2019iei a lui.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Armani ama aumbra yiyantica data di i\u0163ral\u2019iia, mintiminea\u0163a si purtaticlu aleptu a lui. Cu jali ca s-asteasi steaua a isoplui \u0163i anyilici pi uranolu ali cultura romaneasca, mul\u0163a al\u2019i anyrapsira pi carun\u2019il\u2019i di lilici: Ramas bun, boierule!<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dealihea muri a\u0163el dit soni Aristocrat.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Spiritlu a lui libir si veryir s-libira dealihea. Un semnu museat fu ca doi pilisteri alghi azbuirara tu urano tut chirolu a slujbal\u2019iei\u2026.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Angrupat tu necropola a fumeal\u2019ie Djuvara, Neagu seadi moabeti vahi cu paplu Trandafir-marli diplomat si ministru, cu afendi Marcel- disteptul inginer \u0163i muri tinir ma alasa inve\u0163ii importanti, cu fratili Razvan, iatrulu \u0163i vindica ahanta dun\u2019ieaua tu Niger\u2026El la spuni di tiran\u2019il\u2019ii a arman\u2019ilor \u0163i cher dzuua di dzuua\u2026.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dupu una suta si una di an\u2019i Neagu Djuvara s-afla casa, ti daima. S-da Dumidza ama spiritlu a lui s-afla arihatea tu paradislu Armanescu, di aclo di iu s-faca arigeii ti danasearea pana tu eta a etilor a miletil\u2019iei armaneasca. S-him tru numir!<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Redactor: Aura Piha<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Muri A\u0163el dit soni Aristrocrat\u2026. Dumanica, 28 di yinar, 2018, la basearica Ayiu Vasili di Bucuresti s-fea\u0163i slujba di angrupari, tu rit greco-catolic, a a\u0163ilui \u201c\u0163i bana una minuta cat una eta\u201d. Cunuscutlu om di cultura si anyilicitlu istoric Neagu Djuvara nclisi ocl\u2019ii tu eta aesta si-l\u2019i disclisi tu eternitati.Mul\u0163am\u0163atlu preftu adusi aminti […]<\/p>\n","protected":false},"author":179,"featured_media":183633,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[69],"tags":[],"coauthors":[],"class_list":["post-183632","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-actualitati"],"acf":[],"yoast_head":"\n