Protlu polim ruso-turc a secolului 19-ti dit lungul siniru di conflicte anamisa di ateali dau\u0103 imperii ahurhea tru 1806 \u015fi va s-poarta kiro di 6 ani, p\u00e2n\u0103 tru 1812. Bitisita a lui, tra rom\u00e2nii dit Moldova, vrea s-hib\u0103 un tragic. Vasilia eara arupt\u0103 ndau\u0103 prit arachearea di c\u0103tra Rusia a p\u0103rtil\u2019ei dit apirita, atea anamisa di ar\u00e2urli Prut \u015fi Nistru, cari va s-poarta numa di Basarabia. Veacl\u2019ia rivalitate ruso-turc\u0103 \u015fi planurile a askerilor franceze tra s-duca tru apirita ali Europa vrea li minteasca rela\u0163iile europene dit regiune. Napoleon I, prit acordul di Tilsit dit 1807, eara simfun ca Rusia s-aracheasca principatele rom\u00e2ne Moldova \u015fi Muntenia tru caz di victorie contra a turtalor.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tratatlu di irine fu simnat Bucure\u015fti tru cunuscuta hani a pramateftului armean Manuc, tru 28 di mai 1812, \u015fi vulusea arachearea ali Basarabie di c\u0103tra Rusia. Lu ntribam istoriclu Andrei Cu\u015fco di la Universitatea dit Chi\u015fin\u0103u cari fu cadrul european cari feati ca anlu 1812 s-hib\u0103 una turnur\u0103 extrem di important\u0103 tru istoria a rom\u00e2nilor basarabeni:<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u201dEasti cadealihea c\u0103 zburam ti aruperea ndau\u0103 a Principatlui ali Moldova. Easti importantu s-cundil\u2019em c\u0103 atea aracheari s-fati tru un momentu multu critic tra Imperiul rus, dimi tru contextul di ndridzeari tra aputrusearea napoleonieana. Ase c\u0103, polimlu ruso-turc, cari s-avea lundzita kiro di 6 ani, avea ahurhita tru 1806, lipsea sa s-bitiseasca ntraoara. Atea fu prioritatea cari exighiseasti cate avem aza atea dizvarteari a evenimentelor. Dimec, planurile ini\u0163iale ale Imperiului rus eara multu ma ambi\u0163ioase, dimi eara zborlu ti arachearea a daulilor principate rom\u00e2ne. Atel eara scupolu di la cari avea nchisita amiralu Alexandru I tru negocierile a lui cu Napoleon ninti di 1812. Ma amanat, s-achicasi c\u0103 masi Moldova lipsea sa-li si da ali Rusie. C\u0103ta primveara a anlui 1812, ru\u015fii eara hazari s-trag\u0103 mana, av\u00e2ndalui tru videala c\u0103 evenimentele eara apreasi, \u015fi s-aracheasca masi Moldova, ama p\u00e2n\u0103 la Siret.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Di la caftarli maximale di dininti di conflict, tra s-li l\u2019ia ateali dau\u0103 principate rom\u00e2ne Moldova \u015fi Muntenia, aru\u015fl\u2019ii s-danasira masi la Moldova, pi cari unaoar\u0103 cu dizvartearea a evenimentelor li ajustara masi la apirita ali Moldova. Andrei Cu\u015fco: \u201dCate agiumsi Prutlu sinur p\u00e2n\u0103 tru soni? Di furn\u2019ia ca instruc\u0163iunile date di amiralu Alexandru I cata plenipoten\u0163iarl\u2019i a lui, dimi tru ahurhita al Mihail Kutuzov, yinitorul feldmare\u015fal \u015fi un di azvingatorl\u2019i al Napoleon, \u015fi ma amanat a amiralui Ciceagov, agiumtu Bucure\u015fti dup\u0103 simnarea ali irine, spunea explicit c\u0103 Prutlu eara atea dit soni limit\u0103 teritorial\u0103 la cari ru\u015fii vrea u aproachi. Pi 28 di mai 1812 avem, dimi di furn\u2019ia ali irini di Bucure\u015fti, apari\u0163ia a unei naua regiuni cari nica nu u avea numa di Basarabia. Tru protlu an di st\u0103puiri arus\u0103, ea u avea numa, aplo, \u201cMoldova di anaparti di Nistru\u201d, dit perspectiva arus\u0103, cadealihea, \u015fi cari nu avea niti un precedentu, niti dit videala istorica, niti dit videala geografic, niti teritorial. Dup\u0103 cum ghini sa \u015ftie, \u201cBasarabia\u201d eara masi numa a regiunil\u2019ei suditi, a Bugeaclui, acatat di t\u0103tari p\u00e2n\u0103 tru kirolu a polimlui aruso-turc dit 1806-1812.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Nascanta istorici spun, pi baza a documentelor, c\u0103 kirearea ali Basarabie poate si s-faca masi di furn\u2019ia a niaxiil\u2019ei a negociatorlor otomani. Cara ae\u015fta vrea s-amana simnarea ali irine, aru\u015fl\u2019ii nu vrea s-aracheasca niti barimu Basarabia. Lu nribam Andrei Cu\u015fco desi aest\u0103 teorie easti ti pistipseari: \u201dSa zburasti multi ori desi ti paradigm\u0103, sultanlu otoman vrea s-a\u015ftipta ndoi mesi p\u00e2n\u0103 la aputrusearea al Napoleon, vahi nu vrea s-fatea arupearea a Principatlui ali Moldovea ndau\u0103. Eu voi sa spun c\u0103 nu s-poati s-dai apandisi ndreptu la aest\u0103 ntribari, ama pot s\u0103 spun c\u0103 alternativili eara multiple. Catea ti s-feati fu masi una dit alternativele posibile. Am spusa c\u0103 arachearea ali Moldova eara naetea ini\u0163ial\u0103 a amir\u0103lui ali Rusie. Putem sa speculam, ma s-acatam tru isapi ateali alternative, ti vrea s-fatea cara aru\u015fl\u2019i vrea s-aracheasca tuta Moldov\u0103? Nu easti exclus ca tut proiectul na\u0163ional rom\u00e2nesc s-nu agiundzea limbid tru formula ti u cuu\u015ftem aza.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Rusia eara tru mplin\u0103 expansiune c\u0103tra tute punctele cardinale \u015fi irusea a l\u2019ei nu putea s-hiba danasita. Andrei Cu\u015fco spuni c\u0103, cu tuti marli alaxeri cari vinira tra rom\u00e2n\u2019il\u2019i basarabeni, poate sa s-veada \u015fi una parti bun\u0103 tru tut atel ar\u0103u babagean ti s-feati prit irinea di Bucure\u015fti \u015fi anexarea ali Basarabie: \u201dEasti multu pu\u0163an probabil ca aru\u015fl\u2019ii vrea si s-danaseasca la Nistru, eara limita ti u avea agiumt\u0103 tru 1792. Aest\u0103 versiune a evenimentelor scoasi tru videala una dilem\u0103 tra elitele, ma pu\u0163an tra popula\u0163ia dit teritoriu. Di atumtea, alanta parti ali Moldova dusi cata unirea cu Muntenia tamam ca una contrapondire andicra di Rusia. Vara turlie, anexiunea dit 1812 ayun\u2019iusi proiectul di unire a principatelor ali Muntenie \u015fi Moldova, \u015fi dit aesta videala avem una consecin\u0163\u0103 pozitiv\u0103. Ama dit videala a basarabenilor cadealihea c\u0103 aest\u0103 versiune a disvartearil\u2019ei evenimentili adusi nai si multu greali complica\u0163ii.\u201d<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Arachearea ali Basarabie di c\u0103tra Rusia dusi la una decuplare a l\u2019ei di istoria a rom\u00e2n\u2019ilor di anaparti di Prut. Cu tuti c\u0103 p\u00e2n\u0103 tru 1828 Basarabia s-harsi di autonomie \u015fi tru an\u2019il\u2019i 1830 lig\u0103turli anamisa di ateali dau\u0103 mealuri a Prutlui ma largu existara, c\u0103tra anlu 1848 Basarabia eara acutotalui integrat\u0103 tru Rusia.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Autor: Steliu Lambru<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Armanipsearea: Tascu Lala<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Protlu polim ruso-turc a secolului 19-ti dit lungul siniru di conflicte anamisa di ateali dau\u0103 imperii ahurhea tru 1806 \u015fi va s-poarta kiro di 6 ani, p\u00e2n\u0103 tru 1812. Bitisita a lui, tra rom\u00e2nii dit Moldova, vrea s-hib\u0103 un tragic. Vasilia eara arupt\u0103 ndau\u0103 prit arachearea di c\u0103tra Rusia a p\u0103rtil\u2019ei dit apirita, atea anamisa […]<\/p>\n","protected":false},"author":127,"featured_media":130019,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[48422],"tags":[],"coauthors":[],"class_list":["post-188731","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pro-memoria-ro_ar"],"acf":[],"yoast_head":"\n