Subiectu di mari simasie pi agenda comunitatillei interna\u021bionale di adz\u0103, energia electric\u0103 easti indispinsabil\u0103 ti bana a omului di adz\u0103. Di la avansul a llei spictaculos di la ahurhita a secolului al 19-lea, electricitatillei \u0103lli si aflar\u0103 tutu ma multi ufiliseri agiung\u00e2nda s\u2019hib\u0103 lugursit\u0103 un\u0103 ananghi a ban\u0103llei. Produ\u0163erea a llei ama adusi multi ntribari \u0219i controverse, atea ditu soni dicenii mutrinda la protec\u021bia fisillei hiinda a\u0163ea cari promoveadz\u0103 noile tehnologhii alternative. Nu easti ama f\u0103r\u0103 di interes s\u2019vidimu c\u0103 tehnologiile noi di produ\u0163iri a electricitatillei nkisira m\u00e2n\u0103 tru m\u00e2n\u0103 cu ateali veclli. Toradioar\u0103, tehnologhiile alternative nu suntu acutotalui haristusitoari tr\u0103 s\u2019traga mana di la a\u0163eali veclli.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\u0218i tru Rom\u00e2nia produc\u021bia di energie cunscu tute fazele tehnologiei modirne. Di la \u0163entralili pi c\u0103trani \u0219i gaz la a\u0163eali pi c\u0103rbune, di la hidrocentrale la \u0163entralili nucleare, tru aesti ditu soni 140 di ani Rom\u00e2nia adra unit\u0103\u021bi tehnologice tr\u0103 asigurarea necesarlui di electricitate tr\u0103 economie \u0219i tr\u0103 consumatorllii casni\u0163. Extindirea re\u021belei di electricitate pi tut teritoriului na\u021bional fu un\u0103 prioritate a tutulor regimurilor politi\u0163i di itia c\u0103 un ahtari proiect eara pisti puterile entit\u0103\u021bilor private. Tu partea ditu soni a secolului al 19-lea dateaz\u0103 apari\u021bia termocentralelor \u0219i hidrocentralelor. Prima \u0163entral\u0103electric\u0103 s-construi la Bucure\u0219ti tru 1882 \u0219i func\u021biona pi gaz. Doi ani ma amanatu, tru 1884, s\u2019construia prima hidro\u0163entral\u0103la Pile\u0219, la un an di la inaugurarea a castelului regal. Ea eara ndreapt\u0103 ti alimentarea cu electricitate a re\u0219edin\u021b\u0103llei monarhului rom\u00e2n. Di atum\u0163ea, re\u021beaua di termocentrale \u0219i di hidrocentrale s-teasi constant.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dup\u0103 1945 \u0219i instalarea regimului comunist, planlu tr\u0103 extindirea electrificarillei a Rom\u00e2niei fu diclan\u0219at. Tru 1950, patrulu baraj ali Europ\u0103 ahurhea s\u2019hib\u0103 construit la Bicaz, tru nordul Rom\u00e2niei, pi cupa\u00f1ea ar\u00e2ului Bistri\u021ba. Dup\u0103 10 ani di mari eforturi, tru 1960 centrala fu b\u0103gat\u0103 tru lucru. Tu bitisita a anilor 1960, pondirea energiei electrice produs\u0103 di hidrocentrale tru Rom\u00e2nia eara di ma\u015f 1%, iar dupu politica energetice la giumitatea anilor 1970 avea criscut\u0103 la 12%. Maxim Berghianu fu prezidintulu a Comitetului di Stat al Planific\u0103rii, institu\u021bie cari lucre ti planificaria economiei Rom\u00e2niei dup\u0103 modil marxist-leninist. Berghianu avu rangu di ministru \u0219i lo parti, la giumitatea a anilor 1960, la dizbaterile mutrinda investi\u021biile cari lipsea sa s\u2019fac\u0103 tru construirea hidrocentralelor. Tru 2002, el spunea Centrului di Istorie Oral\u0103 ditu Radiodifuziunea Rom\u00e2n\u0103 c\u0103 energia hidro eara profitabil\u0103 pi lungu kiro. <\/p>\n
\n
<\/p>\n
“S-tricu la un\u0103 valorificari a poten\u0163ialului hidroenergetic, tr\u0103 a\u0163ea c\u0103 investi\u0163ia easti ma mare ini\u0163ial, ama energia easti multu ieftin\u0103. Nu caft\u0103 efortul di combustibili. Ea se amortizeadz\u0103 tru un kiro ma lungu, ama cu custuseri mult mai \u00f1i\u0163, tr\u0103 atea c\u0103 aclo \u0163i ai ma multu? Turn\u0103ri betoane. Ti custusea\u015fti ma multu suntu utilajul, turbinele, agregatele, transformatoarele.”<\/em><\/p>\n
Tru paralel, statul rom\u00e2n continua s\u2019bag\u0103 bes\u0103 \u0219i pi energia electric\u0103 produs\u0103 di c\u0103rbune. Exploat\u0103rile miniere rom\u00e2ne\u0219ti, la suprafa\u021b\u0103 \u0219i tru sumutearan, eara multi \u0219i construirea di termocentrale apropia a lor eara un calcul ra\u021bional. <\/p>\n
Maxim Berghianu: “Fur\u0103 discu\u0163ii multu mari ti putearea caloric\u0103, ti transportul c\u0103t\u0103 centrale a c\u0103rbunelui. Tr\u0103 aest\u0103 fur\u00f1ie s-adrar\u0103 \u015fi termo\u0163entralili tru vi\u0163inata di Rovinari, tru Oltenia, la I\u015falni\u0163a, ta s\u2019nu s-poart\u0103 ah\u0103ntu c\u0103rbune. Earau rezerve m\u0103ri \u015fi neasimu pi capacit\u0103\u0163i enorme cari \u00f1icura ditu costuri. Excavarea s\u2019f\u0103\u0163ea la dzuu\u0103, f\u0103r\u0103 s\u2019adr\u0103mu mine, eara exploatare la suprafa\u0163\u0103. Excavatoarele custusescu, ama s\u2019nu mata hib\u0103 ananghi s\u2019adari un\u0103 min\u0103.”<\/em><\/p>\n
Al\u0103ncir\u0103 marile \u0219antiere di hidrocentrale di la barajele Por\u021bile di Her \u0219i a\u0163eali di pi ar\u00e2urile Arge\u0219 \u0219i Olt. A\u0163eali ma spictaculoase eara di pi Dun\u0103re ale hidrocentralelor Por\u021bile di Heru I \u0219i Por\u021bile di Heru II. Prima, a\u0163ea di la Por\u021bile di Heru I, a fost construit\u0103 di Rom\u00e2nia diadunu cu Iugoslavia ahurhinda cu anlu 1964 \u0219i fu inaugurat\u0103 tru 1972. Easti una ditu a\u0163eali ma mari construc\u021bii hidrotehni\u0163i ditu Europa \u0219i nai ma mare di pi Dun\u0103re. Ea ama avu ca efecte secundare kirearea a vaclliuluio c\u0103s\u0103b\u0103 rom\u00e2nesc Or\u0219ova prit nicari \u0219i ah\u0103ndusearea a hamunisiillei Ada Kaleh ditu nolgica a Dun\u0103rii. Hidrocentrala di la Por\u021bile di Heru II fu construit\u0103 tut di Rom\u00e2nia \u0219i Iugoslavia la giumitatea anilor 1980.<\/p>\n
Tut la ahurhita a anilor 1970, Rom\u00e2nia avea tru scupo \u0219i tehnologia nuclear\u0103 di produ\u0163iri a energiei electrice. Ama t\u0103s tu ahurhita a anilor 1980, centrala atomic\u0103 di la Cernavod\u0103, c\u0103s\u0103b\u0103 la Dun\u0103re tru Dobrogea, avea planurile schi\u021bate. Eara pruvidzut\u0103 construc\u021bia a 5 reactoare nucleare cu tehnologie franco-canadian\u0103. Tru aistu kiro, la Cernavod\u0103 func\u021bioneadz\u0103 dau\u0103 reactoare nucleare cari diadunu produc 20% ditu energia electric\u0103 a Rom\u00e2niei. Primul fu construit anamisa di 1982 \u0219i 1996, iara doilu anamisa di 1983 \u0219i 2007. Alti dau\u0103 reactoare ahurhir\u0103 s\u2019hib\u0103 adrati tru 1984 \u0219i 1985, ama proiectul easti tru dirulare. Lucr\u0103rile la \u0163in\u0163ilu reactor, a curi construc\u021bie ahuhri tru 1987, fur\u0103 toradioar\u0103 curmati.<\/p>\n
Autoru: Steliu Lambru<\/p>\n
Arm\u00e2nipsearea: Ta\u015fcu Lala<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Subiectu di mari simasie pi agenda comunitatillei interna\u021bionale di adz\u0103, energia electric\u0103 easti indispinsabil\u0103 ti bana a omului di adz\u0103. Di la avansul a llei spictaculos di la ahurhita a secolului al 19-lea, electricitatillei \u0103lli si aflar\u0103 tutu ma multi ufiliseri agiung\u00e2nda s\u2019hib\u0103 lugursit\u0103 un\u0103 ananghi a ban\u0103llei. Produ\u0163erea a llei ama adusi multi ntribari […]<\/p>\n","protected":false},"author":127,"featured_media":81905,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[48422],"tags":[35871,47449,48557,37596,48558],"coauthors":[],"class_list":["post-188873","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pro-memoria-ro_ar","tag-cernavoda","tag-energie-electrica","tag-hidroenergie","tag-reactor","tag-termocentrala"],"acf":[],"yoast_head":"\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n<\/div>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n