Pe 1 di andreu 1918, la bitisita a protui polim mondial, prin votlu exprimat la Alba Iulia, Transilvania, teritoriu ditu Austro-Ungaria b\u0103natu tru majoritate di rom\u00e2ni ma cu un\u0103 v\u0103rtoas\u0103 popula\u021bie maghiar\u0103, intr\u0103 tru componen\u021ba a Regatlui a Rom\u00e2niillei. Polimul anamisa ditu Regatul Rom\u00e2niei \u0219i Ripublica Sovietic\u0103 Ungar\u0103 cari s\u2019\u0163\u0103nu tru kirolu a anlui 1919 \u0219i cari s-bitisi cu aputrusearea a Budapest\u0103llei di armata rom\u00e2n\u0103 anv\u0103rtu\u015fi actul di pe 1 di andreu. Tratatlu di la Trianon simnat pe 4 ciri\u015faru 1920 consfin\u021bi surparea ali Ungarie. Ea kirea dau\u0103 cirecuri ditu teritoriu: Slovacia, Transilvania, Maramure\u0219ul, Banatul \u0219i Croa\u021bia, nai ma marea parte a alu\u015ftui teritoriu intr\u00e2nda tru componen\u021ba Rom\u00e2niillei. Tru simfunie cu angajamentele loati dinintea a m\u0103rlor puteri \u0219i cu politica di viglleari a minorit\u0103\u021blor na\u021bionale dus\u0103 di Liga Na\u021biunilor, Rom\u00e2nia asiguripsi alu\u015ftoru ndrepturile pruvidzute tru tratatele interna\u021bionale.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tru perioada interbelic\u0103, anamisa di 1918 \u0219i 1940, lig\u0103turli bilaterale rom\u00e2no-maghiare fur\u0103 aproapea nglli\u0163ati. Revizionismul promovat di Ungaria agiumsi tu kipit\u0103 tru 1940 c\u00e2nd dupu arbitrajlu di Viena ditu 30 agustu 1940, Germania \u0219i Italia b\u0103gar\u0103 zori ali Rom\u00e2nie s\u2019da ali Ungarie Transilvania di Nord, apropea giumitate ditu teritoriul a provinciilei. Soa\u0163\u0103 di circumstan\u021b\u0103 tru doilu polim mondial cu Germania, Rom\u00e2nia \u0219i Ungaria mutrea ama la yinitorul a lig\u0103turloru bilaterale. Pe 23 august 1944, Rom\u00e2nia ie\u0219ea ditu alian\u021ba cu Germania \u0219i andrupa coali\u021bia a Na\u021biunilor Unite, principalul motiv hiinda recuperarea Transilvaniei di Nord, a\u0219i cum u spun documentele diplomatice. Stefano Bottoni, profesor la Universitatea ditu Firenze, easti autorlu a volumului “Mo\u0219tenirea lui Stalin tru Rom\u00e2nia. Regiunea Autonom\u0103 Maghiar\u0103 1952-1960”. <\/p>\n
\n
<\/p>\n
Tru un\u0103 conferin\u021b\u0103 public\u0103 \u021b\u0103nut\u0103 la Atheneul Rom\u00e2n ditu Bucure\u0219ti, Bottoni spusi cum ra\u021bion\u0103 Stalin tru diferendul rom\u00e2no-maghiar mutrinda Transilvania di Nord:<\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Stalin avea aest\u0103 idie nic\u0103 ditu 1944, c\u0103 anamisa di Rom\u00e2nia \u0219i Ungaria nu lipsea s\u2019li premiadz\u0103 pi ni\u0163i un\u0103. Dauli avur\u0103 purtaticu niti\u00f1isitu. Dizv\u0103rtearea a polimului tr\u0103 a\u0163eali dau\u0103 v\u0103silii fu al\u0103tusit\u0103, tr\u0103 s\u2019nu spunu ma ar\u0103u, tru confruntarea cu Uniunea Sovietic\u0103. Rom\u00e2nia avea un mari avantaj di itia c\u0103 apr\u0103ft\u0103si s\u2019ias\u0103 ditu polim atum\u0163ea c\u00e2ndu al\u0103xi t\u0103burili. 23 di agust al\u0103xi situa\u021bia tru un\u0103 turlie obiectiv\u0103. Nu easti un merit moral, easti un merit a axiillei politic\u0103 pritu tut\u0103 clasa politic\u0103 \u0219i militar\u0103 rom\u00e2ne conduc\u0103toare, cari akic\u0103si catandisea. Era idyilli militari care avea fapt\u0103 f\u0103nicadz pi frontul ditu apirit\u0103 \u0219i cari ti\u00f1isea tora, disciplina\u021b, n\u0103ulu cursu a alian\u021b\u0103llei cu sovieti\u0163lli.”<\/em><\/p>\n
La tratatlu di irini di la Paris ditu scurtu 1947, Rom\u00e2nia nidzea cu nai ma p\u0163\u0103nu un avantaj major: d\u0103n\u0103searea a alumt\u0103llei contra a sovieti\u0163loru \u0219i andruparea a lor tru ofensiva contra a armatelor germano-maghiare. Eliberat\u0103 pe 25 sumedru 1944 di armata rom\u00e2n\u0103, Transilvania di Nord avea armas\u0103 sum ocupa\u021bie sovietic\u0103. A autorit\u0103\u021blor rom\u00e2ne l\u0103 si diadi izini s\u2019toarn\u0103 tru zon\u0103 ma\u015f dup\u0103 \u0163i v\u0103sillelu Mihai trapsi m\u0103n\u0103 a \u0219antajului sovietic \u0219i lu num\u0103si pi Petru Groza, un aprukeat ali Moscov\u0103, s\u2019adar\u0103 un n\u0103u guvern controlat di comuni\u0219ti. Ama situa\u021bia nu era ici limbid\u0103. Naua diploma\u021bie rom\u00e2n\u0103 f\u0103\u0163ea m\u0103ri eforturi pi ning\u0103 sovietici tr\u0103 pledarea a cauz\u0103llei i\u015fi\u015f, la concuren\u021b\u0103 acerb\u0103 cu a\u0163ea maghiar\u0103.<\/p>\n
La bitisita a doilui polim mondial, sinurlu rom\u00e2no-maghiar\u0103 s\u2019turana pi idyili repere pe cari eara tru 1920. Ama epopeea Transilvaniillei di Nord nu s\u2019avea bitisit\u0103. URSS fu simfun\u0103 cu argumentele a Rom\u00e2niillei, ama vrea s\u2019da haristuseari \u0219i comuni\u0219tilor maghiari. Ase, tru centrul Rom\u00e2niei, al\u0103ncea Regiunea Autonom\u0103 Maghiar\u0103 adrat\u0103 ditu trei judi\u021be: Covasna, Harghita \u0219i Mure\u0219. Stefano Bottoni exighisi cama minuti\u015fu noua formul\u0103 al Stalin ta s\u2019curm\u0103 conflictul rom\u00e2no-maghiar:<\/p>\n
“Stalin, nica ditu anilli 1944-1945, ra\u021bioneaz\u0103 tru logica a unei mari puteari \u0219i tru logica a unui bloc. Ti paradigm\u0103, \u0219tea c\u0103 maca Ungaria va shib\u0103 constreas\u0103 s\u2019aproaki 2-2,5 milioane di persoane ditu statili vi\u0163ini, dituvidial\u0103 social\u0103, politic\u0103 \u0219i economic\u0103 vrea s\u2019pl\u0103sc\u0103nea. \u0218i aesta vrea s\u2019auib\u0103 un impact multu negativ tr\u0103 Partidului Comunist Ungar, neise ti Matyas Rakosi. Ungurlli vrea s\u0103 spunea c\u0103 elu nu eara axi, c\u0103 el era responsabil di tuti aestea, c\u0103 era uvreu, c\u0103 poati s\u2019n\u0103 agiut\u0103. Diapoa s\u2019b\u0103ga problema tra s-nu premiadza Rom\u00e2nia. Rom\u00e2nia lipsea s\u2019hib\u0103 compensat\u0103 cu Transilvania tr\u0103 kirearea ali Basarabiei \u0219i a Bucovin\u0103llei. Alli si diadi Transilvania, ama nu acutotalui. Aoa putemu s\u2019vidimu un indiciu cari n\u0103 du\u0163i c\u0103t\u0103 Regiunea Autonom\u0103 Maghiar\u0103. A ungurilor l\u0103 si spusi: pute\u021b s\u2019arm\u00e2ne\u0163 aoa, ama s\u2019ave\u0163 unu purtaticu ti\u00f1isitu. Duri cu revizionismul, duri cu Horthy, duri cu arbitrajul di la Viena, duri cu ajutorul ditu alt\u0103 parte, epoca \u021b\u0103rii-mam\u0103 cari va v\u0103 agiut\u0103 s\u2019bitisi! A rom\u00e2nilor l\u0103 spusir\u0103: \u0219tim \u0163i purtaticu avut tru a\u0163eali dau\u0103 polimi mondiale \u0219i nu fu ghini. Nu fea\u0163itu ici \u0163iva ti integrarea a minorit\u0103\u021bilor. Ma multu, \u0103lli fea\u0163itu s\u2019b\u0103neadz\u0103 cata cum nisc\u0103n\u0163\u0103 cet\u0103\u021beni di rangul doi.”<\/em><\/p>\n
Regiunea Autonom\u0103 Maghiar\u0103 func\u021bion\u0103 p\u00e2n\u0103 tru 1956 c\u00e2ndu revolu\u021bia anticomunist\u0103 ditu Ungaria dusi la kirearea a andrup\u0103mintului pi cari lu avea Moscova. Reformat\u0103 tru 1961, Regiunea Autonom\u0103 Maghiar\u0103 fu disfiin\u021bat\u0103 tru 1968 un\u0103oar\u0103 cu reforma administrativ\u0103 al Nicolae Ceau\u0219escu.<\/p>\n
Autoru: Steliu Lambru<\/p>\n
Arm\u00e2nipsearia: Ta\u015fcu Lala<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pe 1 di andreu 1918, la bitisita a protui polim mondial, prin votlu exprimat la Alba Iulia, Transilvania, teritoriu ditu Austro-Ungaria b\u0103natu tru majoritate di rom\u00e2ni ma cu un\u0103 v\u0103rtoas\u0103 popula\u021bie maghiar\u0103, intr\u0103 tru componen\u021ba a Regatlui a Rom\u00e2niillei. Polimul anamisa ditu Regatul Rom\u00e2niei \u0219i Ripublica Sovietic\u0103 Ungar\u0103 cari s\u2019\u0163\u0103nu tru kirolu a anlui 1919 […]<\/p>\n","protected":false},"author":127,"featured_media":93684,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[48422],"tags":[47348,48563,48564,154415],"coauthors":[],"class_list":["post-188876","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pro-memoria-ro_ar","tag-comunism","tag-regatul-romaniillei","tag-regiune-autonoma-maghiara","tag-stalin-ro_ar"],"acf":[],"yoast_head":"\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n<\/div>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n