Modelu a liderlui politic intelectual tru istoria a Europei al\u0103nci tru anchitatea roman\u0103, primlu exemplu hiinda \u00eemp\u0103ratul Marcus Aurelius ditu secolu al doilea a erei cri\u0219tin\u0103. Niccolo Machiavelli tru “Principele”, celebra a lui carti ti buna guvernare, spuni c\u0103 un principe intelectual va s\u2019afl\u0103 totna cearei buni tr\u0103 cum\u0103ndusearea politic\u0103. Tru istoria ali Rom\u00e2nie un prin\u0163ipe intelectual fu atelu ali Muntenie Neagoe Basarab, di la ahurhita a secolui al 16-lea. Ama nai ma cunuscut fu prin\u0163ipili ali Moldova Dimitrie Cantemir di la cari armasi un\u0103 l\u0103rgurie oper\u0103 tru ndaua domenii cum easti istoria, geografia, morala, \u0219tiin\u021ba politic\u0103, muzica.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Dimitrie Cantemir s-aminta tru 1673 ca hillu a principelui ali Moldova Constantin Cantemir \u0219i avu una educa\u021bie tipic\u0103 tr\u0103 un hilliu di prin\u0163ipe a atilui kiro. S-educ\u0103 tru capitala Imperiului otoman, di la 14 p\u00e2n\u0103 la 37 de ani locuinda \u015fi studiinda pi mealurile a Bosforului. Opera a lui aca\u0163\u0103 tru isaapi clasi\u0163ili scrieri “Divanul ic\u0103 G\u00e2lceava a mintimenlui cu lumea”, “Descrierea Moldovei”, “Istoria ieroglific\u0103”, “Istoria crea\u015ftirillei \u015fi descreastirillei Imperiului otoman”. Alte c\u0103r\u021bi nu ma pu\u021ban importante suntu “Hronicul vechimei romano-moldo-vlahilor”, “Colec\u021bia oriental\u0103”, “Prescurtare a sistemului logicii genearale”, “Cercetarea naturii monarhiilor”, “Via\u021ba lui Constantin Cantemir poreclit cel B\u0103tr\u00e2n, domnul Moldovei”, “Sistema religiei mahomedane”, “Cartea \u0219tiin\u021bei muzicii”. Ca pricunu\u015fteare a meritelor a lui deosebite aduse la \u015ftiin\u0163a a timpului a lui, tru 1714, la 41 de ani, Cantemir fu aleptu membru al Academiei Regale ditu Berlin. Numa a lui fu alept\u0103 di cunuscutlu istoric englez Edward Gibbon (1737-1794) tru cartea “Istoria declinului \u015fi surparillei Imperiului roman” \u015fi de istoriclu american ali \u015ftiin\u0163\u0103 Allen G. Debus (1926-2009) tru un\u0103 carti ti chimistul flamand ditu secolu al 16-lea Jan Baptist van Helmont.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ca lider politic, carieara al Dimitrie Cantemir nu fu idyealui impresionant\u0103 ca a\u0163ea di intelectual. Agiundzi prin\u0163ipi ali Moldov\u0103 cu numa tru 1693, la 20 a\u00f1i, la moartea alu afend\u0103-su. Dup\u0103 17 di a\u00f1i, tru 1710, agiundzi prin\u0163ipe a daua oar\u0103, ama ma\u015f tr\u0103 un an. S\u2019fa\u0163i su\u0163at\u0103 cu Petru cel Mare tru polimlu ruso-turc, ama azvindzearea a ru\u0219ilor la St\u0103nile\u015fti, tru 1711, fac ca el s\u2019kear\u0103 tronlu. Fudzi tru exil la curtea al Petru cel Mare tru calitate de consilier a alu\u015ftui \u0219i tru 1723, la 50 di ani, s\u2019du\u0163i la A\u0163elu di Analtu.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
Anlu 2023 fu proclamat ca An Cantemir di itia c\u0103 s\u2019umplu 350 di ani di la amintarea a lui \u0219i 300 di ani di la moarte. Cu aest\u0103 fur\u00f1iea, expozi\u021bia di manuscrise \u0219i c\u0103r\u021b\u0103 di la Biblioteca Academiillei Rom\u00e2ne ndreapt\u0103 ti n\u0103s fu un eveniment a\u0219tiptat. Academicianlu R\u0103zvan Theodorescu n\u0103poi spusi un averu ti Cantemir, dimi c\u0103 fu un\u0103 personalitate european\u0103 tipic\u0103 a kirolui di atum\u0163ea cari adusi tu un locu dau\u0103 lumi culturale, Occidentul \u0219i Orientul. <\/p>\n
\n
<\/p>\n
“Ti Cantemir s\u0103 \u0219tiu ah\u00e2ti lucri \u0219i nica alti arm\u00e2n s\u2019hib\u0103 aflati. Ni-aduc aminti aoa \u015fi ndoi ani la Academia Na\u021bional\u0103 ditu Bruxelles, Academia belgian\u0103, s-ndreapsi un colocvium ti europenitatea al Cantemir. Tru cazlu aestu, noi deadimu un mari european. Nu lisea\u015fti s\u2019ag\u0103r\u015fimu c\u0103 “Descriptio Moldaviae” fu un\u0103 comand\u0103 cari f\u0103\u0163ea parti ditu ma multe comendz\u0103 ali Academie di Berlin, cari c\u0103fta diverse “descriptiones” a n\u0103sc\u0103ntoru teritorii levantine. Interesul aestu, maxus ali Prusie, tr\u0103 lumea Levantului eara multu v4rtoas\u0103 \u0219i di aoa yinea si c\u0103ftarea c\u0103tr\u0103 Cantemir. Nu lipsea\u015fti s\u2019n\u0103 ndirsimu, conjuncturile politice nu lipsea\u015fti s\u2019n\u0103 influen\u021beadz\u0103 dipu multu tru nisc\u0103nti situa\u021bii \u0219i tora easti un\u0103 ahtari situa\u021bie, c\u00e2ndu vas \u0103 spunemu c\u0103 Dimitrie Cantemir agiumsi membru ali Academie di Berlin tru harea a lui di prin\u021bu rus. Tru momentul tru cari regalitatea prusian\u0103 vru s\u0103-lli fac\u0103 al Petru cel Mare un\u0103 acolad\u0103 fu aleptu omlu nai ma cultivat ditu Imperiul Rus, \u0219i pi el, pi fostul voievod ali Moldov\u0103, lu pripusir\u0103 tu aest\u0103 noima. Cantemir u feati un\u0103 cultura tradi\u021bional\u0103 a alu\u015ftui spa\u021biu, cultura otoman\u0103 cu cultura ruseasc\u0103. Easti ditu aest\u0103 videal\u0103 un pion ali europenitati tru h\u0103ryia anda s\u2019di\u015fcllidea una nou\u0103 Europ\u0103, Europa premodern\u0103.”<\/em><\/p>\n
Constantin Barbu, editor a oper\u0103llei al Dimitrie Cantemir, spusi ti manuscrisele cari andregu un\u0103 parte ditu expozi\u021bia dedicat\u0103 savantului. <\/p>\n
“De la Cantemir armasir\u0103 aproapea 200 di volume. P\u00e2n\u0103 tora tipusimu 104 volume. Putum di li ndreapsimu dau\u0103 manuscrise al Cantemir, eali suntu tora manuscrise Cantemir antredz \u0219i la Moscova \u0219i suntu \u0219i aoa, Bucure\u0219ti. Tutunaoara, adusimu multi manuscrise inedite di Cantemir di nu s\u0103 \u015ftea ni\u0163i titlul a lor. Aoa suntu ma multi manuscrise, inclusiv dau\u0103 capitole ditu “Descriptio Moldaviae”, scrisul easti al sinologului german Gottlieb Siegfried Bayer, profesor la Universitatea ditu Petersburg. Ama manuscrisele a lui nu s\u2019afl\u0103 ma\u015f tru Rusia, eale s\u2019afl\u0103 \u0219i la Academia ditu Berlin. Aadusimu \u0219i ateali 15 manuscrise di la Academia di Berlin.”<\/em><\/p>\n
Triplul centenar Cantemir ditu 2023 n\u0103poi adu\u0163i tu menga a publiclui rom\u00e2n un4 personalitate cultural\u0103 remarcabil\u0103. N\u0103su fu ama \u015fi un\u0103 una european\u0103.<\/p>\n
Autoru: Steliu Lambru<\/p>\n
Arm\u00e2nipsearia: Ta\u015fcu Lala<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Modelu a liderlui politic intelectual tru istoria a Europei al\u0103nci tru anchitatea roman\u0103, primlu exemplu hiinda \u00eemp\u0103ratul Marcus Aurelius ditu secolu al doilea a erei cri\u0219tin\u0103. Niccolo Machiavelli tru “Principele”, celebra a lui carti ti buna guvernare, spuni c\u0103 un principe intelectual va s\u2019afl\u0103 totna cearei buni tr\u0103 cum\u0103ndusearea politic\u0103. Tru istoria ali Rom\u00e2nie un […]<\/p>\n","protected":false},"author":127,"featured_media":131594,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[48422],"tags":[48575,48576,48378,47289,48574],"coauthors":[],"class_list":["post-188880","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pro-memoria-ro_ar","tag-antichitatea-romana","tag-constantin-barbu","tag-dimitrie-cantemir","tag-istorie","tag-tricentenar"],"acf":[],"yoast_head":"\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
<\/p>\n