Pad komunizma 1989. godine zna\u010dio je kolaps demarkacione linije stvorene 1945. godine izme\u0111u Ujedinjenih nacija koje su pobedile Nema\u010dku u Drugom svetskom ratu. Dva politi\u010dka i ekonomska modela koje su predstavljale Sjedinjene Ameri\u010dke Dr\u017eave i Sovjetski Savez, liberalna demokratija i tr\u017ei\u0161na ekonomija i komunisti\u010dka diktatura i dr\u017eavna ekonomija, stajali su licem u lice. Nakon 44 godine tenzija i poku\u0161aja detanta, 1989. godine, sovjetski model c\u0301e se sru\u0161iti pod teretom bankrota sopstvenih ideja i praksi.<\/p>\n
Tokom 1989. godine, sedam zemalja Centralne i Isto\u010dne Evrope, plus Jugoslavija, vrac\u0301ale su se normalnosti svog postojanja pre 1945. godine. Pad komunisti\u010dkog re\u017eima u Centralnoj i Isto\u010dnoj Evropi 1989. godine odjeknuo je na sovjetskom prostoru dve godine kasnije, 1991. godine, proces koji su istori\u010dari i politikolozi nazvali \u201eraspadom Sovjetskog Saveza\u201c. Te godine, 16 republika koje su bile deo Sovjetskog Saveza proglasile su nezavisnost, uklju\u010dujuc\u0301i Republiku Moldaviju, isto\u010dni deo istorijske Moldavije izme\u0111u reka Prut i Dnjestar.<\/p>\n
Dr\u017eavnost Republike Moldavije po\u010dela je u periodu od decembra 1917. do januara 1918. godine, kada je zakonodavna skup\u0161tina glasala za autonomiju, a zatim i nezavisnost od bolj\u0161evi\u010dke Rusije, u ime principa prava na nacionalno samoopredeljenje koje je promovisao Lenjin. Jezgro onoga \u0161to c\u0301e danas postati Republika Moldavija bila je Moldavska Demokratska Republika ili Besarabija, entitet odvojen od istorijske Moldavije i anektiran od strane Rusije 1812. godine, nakon Rusko-otomanskog rata. Tokom celog 19. veka, Besarabija c\u0301e biti sastavni deo Ruskog carstva, njen periferni deo, sve do turbulentne 1917. godine. Godine 1918, u martu, Besarabija c\u0301e se ujediniti sa Kraljevinom Rumunijom i 22 godine, do 1940, bic\u0301e njen deo. U junu 1940. godine, nakon dva sovjetska ultimatuma, Besarabija i Severna Bukovina c\u0301e biti ustupljene, da bi bile obnovljene godinu dana kasnije, u junu 1941. godine.<\/p>\n
Dana 23. avgusta 1944. godine, kada je Rumunija napustila savez sa silama Osovine, po\u010deo je period sovjetske dominacije od skoro pola veka u onome \u0161to se nazivalo Moldavskom Sovjetskom Socijalisti\u010dkom Republikom. Izme\u0111u 1944. i 1991. godine, Besarabija i Severna Bukovina bile su podvrgnute izuzetno o\u0161trom tretmanu sovjetizacije i rusifikacije, \u0161to je, tokom 1940-ih i 1950-ih, zna\u010dilo represiju rumunskih elita, deportacije rumunskog stanovni\u0161tva i kulturne zabrane. Me\u0111utim, nakon Staljinove smrti, nove generacije intelektualaca, ta\u010dnije pisaca, po\u010dele su, stidljivo, da zahtevaju prava, kao \u0161to je pokazao Andrej Ku\u0161ko, profesor na Istorijskom fakultetu Dr\u017eavnog univerziteta u Ki\u0161injevu:<\/p>\n
\u201eOvo je period neposredno nakon Hru\u0161\u010dovljevog otopljavanja. Po\u010dev\u0161i od ovog perioda, mo\u017eemo govoriti o pojavi prostora relativne autonomije, kako institucionalne tako i li\u010dne, nekih predstavnika intelektualnih krugova u Moldavskoj Sovjetskoj Socijalisti\u010dkoj Republici. Oni se javljaju u meri u kojoj dinamiku promene re\u017eima i oblike otvorene i prili\u010dno o\u0161tre represije koji su karakterisali staljinisti\u010dki period zamenjuju mnogo manje definisani oblici. To je kontinuum oblika pritiska i saradnje, ili bolje re\u010deno, otpora i opozicije.\u201c<\/em><\/p>\n Kulturna renesansa u Besarabiji, koja c\u0301e formirati generaciju koja c\u0301e proglasiti nezavisnost 1991. godine, pojavila se sredinom 1960-ih nakon jednog odlu\u010dujuc\u0301eg doga\u0111aja. Andrej Ku\u0161ko.<\/p>\n \u201ePrekretnica unutar institucije je Trec\u0301i kongres moldavskih pisaca koji se odr\u017eava 1965. godine. On ozna\u010dava jasnu evoluciju i promenu dinamike moc\u0301i unutar Saveza pisaca. Ovaj kongres, koji se odr\u017eao tokom po\u010detnog perioda bre\u017enjevizma, obi\u010dno se smatra kulminacijom manifestacije antire\u017eimske opozicije koja je do\u0161la od lokalne inteligencije. On je na neki na\u010din ozna\u010dio definitivnu kanonizaciju pisaca koje sam nazvao generacijom 1960-ih ili \u0161ezdesisti. Ovi ljudi su bili prvi koji su pisali svoja dela na standardnom rumunskom jeziku. Po\u010dev\u0161i od 1957. godine, takozvani moldavski jezik je postao standardni rumunski jezik pisan c\u0301irilicom, to je bila poslednja jezi\u010dka reforma u Saveznoj Socijalisti\u010dkoj Republici Moldaviji. Kvalitet knji\u017eevne produkcije ovih ljudi bio je o\u010digledno superiorniji od vec\u0301ine njihovih prethodnika i sinhronizovan sa trendovima liberalizacije koji su tada bili vidljivi \u0161irom Sovjetskog Saveza. Ovde bih pomenuo neke predstavnike ove generacije, Grigorea Vierua, Jona Drucua, Aurelijua Busujoka, Pavela Bocua i druge. Ovaj 3. kongres Saveza pisaca bila je prva jasna manifestacija nacionalno svesne agende i prvi doga\u0111aj ove vrste odr\u017ean na rumunskom jeziku posle Drugog svetskog rata u Saveznoj Socijalisti\u010dkoj Republici Moldaviji.\u201c<\/em><\/p>\n U avgustu 1991. godine, kroz Deklaraciju o nezavisnosti, Republika Moldavija je po drugi put u 20. veku iza\u0161la iz ruske i sovjetske dr\u017eave. Usledio je period od 35 godina mu\u010dnih traganja, pozicioniranja i repozicioniranja u odnosu na kolektivne identitete, sovjetsko nasle\u0111e i rekonstrukciju dr\u017eave i dru\u0161tva. Republika Moldavija, zavisno i od uloge aktera na svetskoj sceni, morala je da bira izme\u0111u modela razvoja koje su predlagali evroazijski i evropski prostor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pad komunizma 1989. godine zna\u010dio je kolaps demarkacione linije stvorene 1945. godine izme\u0111u Ujedinjenih nacija koje su pobedile Nema\u010dku u Drugom svetskom ratu. Dva politi\u010dka i ekonomska modela koje su predstavljale Sjedinjene Ameri\u010dke Dr\u017eave i Sovjetski Savez, liberalna demokratija i tr\u017ei\u0161na ekonomija i komunisti\u010dka diktatura i dr\u017eavna ekonomija, stajali su licem u lice. Nakon 44 […]<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":804268,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[111679],"tags":[],"coauthors":[113245,113318],"class_list":["post-1058742","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-stranice-istorije"],"acf":[],"yoast_head":"\n