U decembru 1989 godine, rumuni obele\u017eavaju revoluciju koja im je donela slobodu i \u0107ija je posledica vra\u0107anje demokratije. 1989 godina donela je slobodu i u Besarabiji, teritoriji koju je anektirao Sovijetski savez prvo 1940 godine i zatim 1944 godine. \u017ditelji Besarabije kao i ostali rumuni obele\u017eavaju \u010detvrtinu veka osloba\u0111anja od komunizma, ali i politike rusifikacije koja je zna\u0107ila kr\u0161enje osnovnih nacionalnih prava. Zajedno sa profesorom Ser\u0111uom Musteacom, profesorom na Dr\u017eavnom univerzitetu iz Ki\u0161injeva odnosimo se u nastavku na 1989 godinu. Ser\u0111u Musteaca:<\/p>\n
\n
<\/p>\n
,,U periodu od 1985 godine do 1989 godine stvari su se po\u010dele menjati i u Socialisti\u010dkoj Sovijetskoj Moldavskoj Republici. Zanimljiva je \u0107injenica da me\u0111u prvim zahtevima ljudi u Ki\u0161injevu nisu oni ekonomske i dru\u0161tvene prirode, ve\u0107 oni vezani za jezik i azbuku. Naravno da je prva re\u0107 bila sloboda. Ako posmatramo fotografije iz to doba mo\u017eemo videti da ljudi dr\u017ee u rukama plakate na kojima pi\u0161e sloboda. Ljudi su \u017eeleli da razgovaraju i da se ka\u017ee istina. Najponi\u017eavaju\u0107e za tamo\u0161nje ljude je bilo da nisu mogli da otvoreno govore i pi\u0161u na maternjem jeziku. Zato prvi zahtevi u Ki\u0161injevu koji su obele\u017eili celu godinu bili su oni vezani za azbuku i jezik. Po\u010dev od januara 1989 godine, kao rezultat razogovora pokrenuti 1988 godine u Savezu knji\u017eevnika, ljudi su ujedinli napore za jezik, jako je Centralni komitet komunisti\u010dke partije stavio odre\u0111ene prepreke, poku\u0161avao je da kritikuje i da tvrdi da se radi o provokaciji i \u010dak i da zabrani odre\u0111ene javne skupove. Ljudi su po\u010deli da se okupe sve vi\u0161e i vi\u0161e u leto 1989 godine tako da se njihov broj popeo na hiljade desetina. \u201c<
><
><\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ki\u0161injev se probudio, kao i ostale prestonice unionalnih republika kao posledica perestrojke i glasnosti koje je promovisao sovijetski lider Mihail Gorba\u010dov. Nacionalni zahtevi koji su ugu\u0161eni 70 godina bili su zajedni\u010dki za sve narode iz sastava Sovijetskog saveza. Ser\u0111u Musteaca smatra da Veliki narodni skup iz Ki\u0161injeva od 27 avgusta 1989 godine bio je trenutak koji je pokrenuo pravu promenu u Besarabiji:Track<\/p>\n
\n
<\/p>\n
,,31 avgusta 1989 godine usvojen je zakon o jeziku i vra\u0107anje na latinicu. U toku cele godine knji\u017eevnici su tra\u017eili ukidanje odluke vlasti o uvo\u0111enju \u010dirilice. Osporili su te norme koje su spre\u010davale poznavanje i kvarile su rumunski jezik. Na ovaj na\u010din, izbori za vrhvni sovijet doneli su u prvom planu novu elitu, ljude od kulture, naro\u010dito knji\u017eevnike, koji su sastavili jedan tim u ime Moldavije koji je u\u010destovao na sednicama Vrhovnog sovijeta Sovijetskog saveza u Moskvi. Imali su veliku hrabrost 1989 godine da tvrde da je pakt Hitler-Staljin protiv \u010dove\u0107nosti. Tra\u017eili su u sovijetskom Parlamentu da se formira odbor koji da razgovara o posledicama tog pakta. U premijeri u Ki\u0161injevu list Knji\u017eevnost i umetnost je objavio tajni deo pakta koji se nije \u017eelelo da bude poznat i \u0107ak je smatran mitom. Tada je u premijeri objavljen i dokazano je da zbog njega je podeljen svet.\u201d<
><
><\/p>\n
\n
<\/p>\n
Sloboda je pobedila u Ki\u0161injevu, kao \u0161to se dogodilo i u Vilnijusu, Rigi, Talinu, Kijevu i drugim republikama iz sastava Sovijetskog saveza. Ser\u0111u Musteaca:<\/p>\n
\n
<\/p>\n
,,Ono \u0161to se dogodilo u Ki\u0161injevu obele\u017eilo je duh nacionalnog pokreta osloba\u0111anja. 1987 godine o tim stvarima jo\u0161 se govorilo sa strahom, 1988 godine po\u010delo je objavljivanje, a 1989 godine pojavila se sloboda re\u0107i i skupova. U premijeri 1989 godine ljudi su po\u010deli da izlaze sa trobojkom na javnim skupovima i da tvrde da je trobojka na\u0161a prava zastava. Tako\u0111e, 1989 godine u premijeri negde na kraj godine na jednog skupu pokrenuta je ideja ujedinjenja Besarabije sa Rumunijom u kontekstu osu\u0111ivanja pakta Hitler-Staljin. Zahtevi kulturne i istoriske prirode i\u0161li su ka ekonomskoj samostalnosti, autonomnom upravljanju koji u slede\u0107im godinama su vodili ka deklaraciji o suverenosti i 1991 godine i deklaraciji o samostalnosti.\u2019\u2019<
><
><\/p>\n
\n
<\/p>\n
Ser\u0111u Musteaca se\u0107a se kako je 1989 godina vodila ka ponovnom otkrivanju rumuna iz Besarabije iz svog direktnog iskustva:<\/p>\n
\n
<\/p>\n
,,1989 godine bio sam student prve godine na smeru istorije i se\u0107am se da sam u\u010destvovao na vi\u0161e javnih skupova. 7 novembra kada se tradicionalno organizovala vojna parada u spomen bol\u0161evi\u010dkoj revoluciji, u premijeri u Ki\u0161injevu ljudi su iza\u0161li ispred tenkova i zaustavili ih. Od tada nisu vi\u0161e bili prisutni tenkovi na nacionalnom trgu u Ki\u0161injevu. Ljudi su iza\u0161li sa cve\u0107em, a vojnici jako su pripadali raznim narodima nisu krenuli dalje. Zaustavili su se, grlili su se sa prolaznicima , primili su cve\u0107e. U premijeri, rukovodstvo Komunisti\u010dke partije je pobeglo sa centralne tribine. To je znak da dru\u0161tvo \u017eeli ne\u0161to drugo od onoga \u0161to je do tada bilo. To je bio znak da se taj totalitarni re\u017eim koji je dr\u017eao u strahu milione ljudi nalazi pred krajem.\u2019\u2019<
><
><\/p>\n
\n
<\/p>\n
Besarabija je imala mirniji prelazak ka demokratiji od Rumunije. Njena bolna pro\u0161lost obezbedila joj je ovu dugoo\u010dekivanu kompezanciju.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
U decembru 1989 godine, rumuni obele\u017eavaju revoluciju koja im je donela slobodu i \u0107ija je posledica vra\u0107anje demokratije. 1989 godina donela je slobodu i u Besarabiji, teritoriji koju je anektirao Sovijetski savez prvo 1940 godine i zatim 1944 godine. \u017ditelji Besarabije kao i ostali rumuni obele\u017eavaju \u010detvrtinu veka osloba\u0111anja od komunizma, ali i politike rusifikacije […]<\/p>\n","protected":false},"author":127,"featured_media":128632,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[111679],"tags":[],"coauthors":[],"class_list":["post-514977","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-stranice-istorije"],"acf":[],"yoast_head":"\n