U 2025. godini se obele\u017eava 1700 godina od prvog vaseljenskog sabora u Nikeji 325. godine, kada su se hri\u0161c\u0301anski episkopi sastali da raspravljaju o tezama arijanizma. Taj sabor, zajedno sa \u0161est drugih do razdvajanja Rimske i Carigradske crkve 1054. godine, utvrdio je dogmu hri\u0161c\u0301anske crkve. U idealisti\u010dkoj retorici, sedam sabora pre raskola iz 1054. godine predstavljali bi \u201ezlatne\u201c vekove u kojima je hri\u0161c\u0301anstvo bilo ujedinjeno.<\/p>\n
\u201eJeresi\u201c ili osporavanje autoriteta Crkve u pitanjima dogme bili su stalno prisutni u istoriji hri\u0161c\u0301anstva. To su bile prilike da se razjasne dogme, ali i da se narod za\u0161titi od njihovih zavodljivosti. Izazove autoritetu Crkve od 15. do 18. veka formulisao je protestantizam. A sedam sabora su bili predstavljeni u crkvama kao modeli jedinstva i hri\u0161c\u0301anskog \u017eivota koji su pobedili Zlo. I na rumunskom prostoru, posebno u Moldaviji, politi\u010dki i verski lideri su koristili temu jedinstva sedam vaseljenskih sabora kao modele. Istori\u010darka umetnosti Tereza \u200b\u200bSinigalija prou\u010davala je ikonografiju sedam vaseljenskih sabora u rumunskim crkvama i pokazala dru\u0161tvenu klimu u kojoj su nastali.<\/p>\n
\u201eIstorijski kontekst je definisan novim poku\u0161ajem povratka jedinstvu Hristove Crkve, u uslovima u kojima je celokupno isto\u010dnohri\u0161c\u0301ansko podru\u010dje bilo pod osmanskom vla\u0161c\u0301u, ali posebno ponovnom pojavom nekih jeresi na zapadnom prostoru Latinske Crkve koje su ugro\u017eavale dogmatsko jedinstvo zapadnog sveta. Pretnja je stigla blizu zapadnih i severnih granica Moldavije u prvoj deceniji 15. veka u obliku husita, jeresi koja je osu\u0111ena na Konstanckom saboru 1417. godine, saboru na kojem su u\u010destvovala dva predstavnika Moldavske crkve. Katolicizam je \u0161titio vladar tog vremena, Aleksandru Dobri, koji je imao za \u017eenu princezu Rimgailu, katolkinju. Hri\u0161c\u0301anski svet ostaje podeljen, a pojava luteranizma 1517. godine produbljuje raskol \u010dak i unutar Katoli\u010dke crkve. Iako ovi verski pokreti nisu prvenstveno pogodili Moldaviju, luteranizam na granici sa Transilvanijom, duboko ukorenjenoj u novoj veri, do\u017eivljavan je kao pretnja. Pojava spolja\u0161njeg slikarstva u zna\u010dajnom broju crkava protuma\u010dena je kao reakcija lokalne crkve u Moldaviji na moguc\u0301e \u0161irenje prekomernog protestantizma, u njegovom antitrinitarnom obliku.\u201c<\/em><\/p>\n Crkve na severu Moldavije su one gde se najvi\u0161e pojavljuje lik sedam vaseljenskih sabora. Sme\u0161teni na granici sa Poljskom i pod uticajem tamo\u0161njeg militantnog katolicizma, moldavski kne\u017eevi i verske vo\u0111e koristili su umetnost kao oblik za\u0161tite svog naroda. Slike koje prikazuju vaseljenske sabore obi\u010dno su bile u manastirskim crkvama, veoma retko se pojavljujuc\u0301i u crkvama van manastirskih naselja. Koje likove mo\u017eemo videti? Vladike, careve i carice, njihovu stra\u017eu, sluge i jeretike.<\/p>\n Najstariji prikaz saveta nalazi se u crkvi u Radauti\u010dkoj eparhiji. Svi saveti su bili zastupljeni, ali je sa\u010duvan samo prvi. U crkvi Svetog Nikole Boto\u0161anskog, osnovanoj 1497. godine, kraljevskoj dvorskoj crkvi, bila su zastupljena tri saveta. U jo\u0161 jednoj u crkvi u Boto\u0161aniju, u detalju vec\u0301e kompozicije, identifikovan je \u010cetvrti Halkidonski sabor iz 451. godine. U crkvama sela Arbore, koju je osnovao hatman Luka Arbore, u boljarskoj dvorskoj crkvi izgra\u0111enoj oko 1503. godine, i u crkvi u Baline\u0161tiju koju je osnovao veliki logofat Joan Tautu s kraja 15. veka, postoje i drugi prikazi sedam sabora.<\/p>\n Najbolje o\u010duvana slika svih sedam je na crkvi Svetog Nikole manastira Probota, koju je osnovao knez Petru Rare\u0161 1530. godine. Na crkvi manastira Humor, koju je osnovao boljar Toader Bubujok u vreme istog kneza Petrua Rare\u0161a, nalaze se i druge predstave sedam sabora. Svih sedam sinoda mo\u017ee se videti u manastiru Su\u010devica, koji je osnovao boljar George Movila tokom vladavine svog brata Jeremije Movile, oko 1600. godine.<\/p>\n U drugoj rumunskoj kne\u017eevini, Vla\u0161koj, prikazi su manjebrojni i lo\u0161ije o\u010duvani. U 14. veku, sabori su se mogli videti u kne\u017eevskoj crkvi u Kurtea de Ar\u0111e\u0161u i u manastirskoj crkvi u Koziji. U 16. veku ih nalazimo u manastiru Snagov, koji je osnovao Neagoe Basarab. Tako\u0111e se javljaju na manastirskim crkvama tokom brankoveanskog perioda s kraja 17. i po\u010detka 18. veka. Tereza \u200b\u200bSinigalija ka\u017ee da umetnost nije bila jedini odgovor na jeresi.<\/p>\n \u201eObele\u017eavanje jedinstva Crkve u prvom milenijumu, ogledano u dokumentima sedam vaseljenskih sabora, na vizuelnom nivou je potkrepljeno njegovom ilustracijom na unutra\u0161njim zidovima nekih crkava, uklju\u010dujuc\u0301i i one oslikane spolja. Prisustvo ilustracije sinoda je dokaz odgovora koji je Moldavska crkva dala na izazove, pretnje i skretanja sa prave vere. Jo\u0161 jedan moldavski odgovor, vidljiv u drugim ikonografskim ciklusima, ogleda se u procvatu isihasti\u010dkog mona\u0161tva, usmerenog na misticizam postizanja unutra\u0161njeg mira, isihije.\u201c<\/em><\/p>\n Crkve u kojima su oslikani prvi vaseljenski sabori danas se nalaze na UNESKO-voj listi svetske ba\u0161tine. Takve slike mogu se videti i u drugim pravoslavnim prostorima, ali su najbolje predstavljene u rumunskom.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" U 2025. godini se obele\u017eava 1700 godina od prvog vaseljenskog sabora u Nikeji 325. godine, kada su se hri\u0161c\u0301anski episkopi sastali da raspravljaju o tezama arijanizma. Taj sabor, zajedno sa \u0161est drugih do razdvajanja Rimske i Carigradske crkve 1054. godine, utvrdio je dogmu hri\u0161c\u0301anske crkve. U idealisti\u010dkoj retorici, sedam sabora pre raskola iz 1054. godine […]<\/p>\n","protected":false},"author":101,"featured_media":780265,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[111679],"tags":[],"coauthors":[113245,113318],"class_list":["post-891991","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-stranice-istorije"],"acf":[],"yoast_head":"\n