Vladar Gika se vratio kući

Gotovo nepoznat široj javnosti, poslednji vladar rumunske kneževine Moldavije, Grigore Aleksandru Gika, ovih dana dobija zakasnelo priznanje

Marija Nenadić-Zurka и Bogdan Matei, 11.11.2025, 12:53

Gotovo nepoznat široj javnosti, poslednji vladar rumunske kneževine Moldavije, Grigore Aleksandru Gika, ovih dana dobija zakasnelo priznanje. Njegova repatrijacija predstavlja ne samo čin simboličke obnove, već i gest nacionalne zahvalnosti prema vođi koji je postavio temelje moderne rumunske države – ističu vlasti u Bukureštu. Nakon što je ekshumiran 7. novembra, iz mesta u blizini Pariza, u Francuskoj, gde je vladar proveo poslednji deo svog života u egzilu, kovčeg sa njegovim posmrtnim ostacima je uz vojne počasti donet u Bukurešt, gde su položeni u Predsedništvu. Tamo je održana ceremonija uz učešće predsednika Nikušora Dana, koji je položio venac i upalio sveće.

Istorija Moldavije je deo istorije Rumunije. Od srednjeg veka, Moldavija se naziva i Mala Vlaška, dokaz zajedničkog identiteta jezika, kulture i nacije – podsetio je sadašnji šef rumunske države, rekavši na kraju: Dobrodošli kući, Vaše Veličanstvo! Posebni događaji povodom repatrijacije kovčega održani su potom u Fokšanju, vekovima pograničnom gradu između dve rumunske kneževine, Moldavije i Vlaške. Posmrtni ostaci Grigorea Aleksandrua Gike biće sahranjeni u sredu u Jašiju, bivšoj prestonici Moldavije, blizu pravoslavne crkve u kojoj je pomazan za vladara.

Rođen 1804. godine u uglednoj boljarskoj porodici, Grigorea Aleksandrua Giku, koji je vladao, sa kratkim prekidom, između 1849. i 1856. godine, istoričari opisuju kao jednog od vizionara 19. veka. Bio je borac za ujedinjenje, utro je put Ujedinjenju rumunskih kneževina 1859. godine i promovisao je osnovne vrednosti modernog društva: slobodu, socijalnu pravdu, dostojanstvo. Podržavao je hrabre reforme, od emancipacije Roma – mnogo pre ukidanja ropstva u Sjedinjenim Američkim Državama – i ukidanja cenzure do razvoja javnih službi i uvođenja modela vlasti inspirisanog velikim evropskim demokratijama. Otvorio je prvo porodilište u Moldaviji od sopstvenog bogatstva. Podržao je osnivanje škole za putne i građevinske inženjere. Osnovao je žandarmeriju, po francuskom modelu tog vremena. Smanjio je poreze i carine i podržavao slobodnu trgovinu. Kao promoter zapadnih vrednosti u turbulentnom dobu, kada su kontrolu nad rumunskim kneževinama osporavale Osmansko carstvo i carska Rusija, obe države koje negirale slobodu kneževina, vladar je poslao jednog od svojih sinova na studije u Nemačku.

U poslednjim nedeljama svoje vladavine, Vladar Gika je čvrsto podržavao Ujedinjenje kneževina. Primoran od strane velikih sila tog doba da abdicira i ode u egzil, putovao je brodom Dunavom do Pešte, a zatim vozom do Berlina, kako bi izbegao prolazak kroz Beč, zbog odbojnosti prema Austrijskom carstvu i njegovom stavu protiv ujedinjenja. Stigao je u Pariz 3. avgusta 1856., gde su ga Rumuni u egzilu dočekali sa radošću, kao zagovornika ujedinjenja. Godinu dana kasnije izvršio je samoubistvo, zbog loše lečene neurastenije.