Klub kulture: Aktivni arhiv – filmovi iz arhiva

Projekat Aktivni arhiv“ pokrenula je Akademija filmske i pozorišne umetnosti I.L. Karađale“ u Bukureštu (UNATC) 2020. godine, povodom 70-godišnjice pomenute institucije. Program do sada uključuje petnaest kratkometražnih filmova iz perioda 1966-1971, koje je realizovala prva generacija studenata na odsecima režije i kamere nakon pauze od jedne decenije. Neke od ovih filmova snimaju reditelji koji će kasnije postati poznati (Radu Gabrea, Ada Pistiner, Feliča Černaianu, Iosif Demijan, Timotei Ursu, Vivi Dragan Vasile, Dan Pica, Mirča Veroju, Nikolae Marđineanu) i u njima igraju glumci koji su danas veoma poznati (Toma Karađiu, Mitika Popesku, Kornel Koman, Ilarion Čobanu). Filmski kritičar, akademski i umetnički direktor Festivala dokumentarnog filma One World Romania“, Andrej Rus, kustos je filmskog programa iz arhiva Akademije: Projekat Aktivni arhiv nastao je je iz strasti i preokupacije koju imam prema arhivu, ali i iz interesovanja nekih ljudi iz uprave Akademije. Akademija (UNATC) je 2020. godine proslavila 70 godina od osnivanja, a Aktivni arhiv jedan je od projekata osmišljenih zajedno sa trenutnim rektorom Akademije (UNATC) Liviuom Lukačem, koji pokušava da kroz sve vrste projekata da oživi instituciju. Bilo je i trenutaka kada smo se pitali koliko znamo o istoriji ove institucije. Jer nikada nije postojalo stvarno interesovanje za istraživanje prošlosti Akademije (UNATC), koja se u početku zvala Institut za pozorište i kinematografiju. A ovo je institucija koja je formirala većinu profesionalaca u oblasti pozorišta i filma, barem do devedesetih godina prošlog veka, i koja je na kraju označila normu. Odnosno, određeni principi stvaranja pozorišta i filma i određene stilske norme potiču iz tog perioda. Počeo sam da gledam hronološkim redosledom ilmove studenata počev od 60-ih, a prošle godine sam na TIFF-u (Međunarodni filmski festival Transilvanija) predstavio kolekciju od devet kratkometražnih filmova iz arhiva Akademije filmske i pozorišne umetnosti. Kada je stigao poziv iz TIFF-a, odgledao sam već oko 200 kratkometražnih filmova koji su snimljeni između 1966. i 1971. Imao sam izvanredno iznenađenje kada sam otkrio gotovo eksperimentalne filmove, filmove koji ne liče previše na rumunske igrane filmove tog perioda. Tako da sam napravio selekciju filmova koji su neobični, filmova za koje, mislim, da mogu da osveže radoznalost prema rumunskoj marginalnoj kinematografiji. Čak i sada, studentski filmovi su marginalizovani u odnosu na zvaničnu beletrističku kinematografiju koja je jedino dostupna na raznim TV kanalima. Isto tako, dokumentarni ili animirani filmovi su vrlo nepristupačni. Želim da kažem da u stvari u Rumuniji ne postoji samo jedan tip kinematografije, postoje, da tako kažem, rumunske kinematografije. I veoma je važno započeti istraživanje svih ovih marginalnih kinematografija, a najvažnija stvar, pre nego što ih istražite, je sačuvati ih, brinuti se o njima, digitalizovati ih, a zatim učiniti dostupnima za istraživanje. Jedna od mojih konstatacija dok sam gledao filmove iz arhiva, bila je da je veći deo avangarde u Rumuniji bio u jedinoj instituciji u kojoj su se tokom komunističkog perioda izučavalo pozorište i film, što je za mene, mogao bih reći, bilo otkriće.

Corina Sabău, 06.02.2021, 14:40

Projekat Aktivni arhiv“ pokrenula je Akademija filmske i pozorišne umetnosti I.L. Karađale“ u Bukureštu (UNATC) 2020. godine, povodom 70-godišnjice pomenute institucije. Program do sada uključuje petnaest kratkometražnih filmova iz perioda 1966-1971, koje je realizovala prva generacija studenata na odsecima režije i kamere nakon pauze od jedne decenije. Neke od ovih filmova snimaju reditelji koji će kasnije postati poznati (Radu Gabrea, Ada Pistiner, Feliča Černaianu, Iosif Demijan, Timotei Ursu, Vivi Dragan Vasile, Dan Pica, Mirča Veroju, Nikolae Marđineanu) i u njima igraju glumci koji su danas veoma poznati (Toma Karađiu, Mitika Popesku, Kornel Koman, Ilarion Čobanu). Filmski kritičar, akademski i umetnički direktor Festivala dokumentarnog filma One World Romania“, Andrej Rus, kustos je filmskog programa iz arhiva Akademije: Projekat Aktivni arhiv nastao je je iz strasti i preokupacije koju imam prema arhivu, ali i iz interesovanja nekih ljudi iz uprave Akademije. Akademija (UNATC) je 2020. godine proslavila 70 godina od osnivanja, a Aktivni arhiv jedan je od projekata osmišljenih zajedno sa trenutnim rektorom Akademije (UNATC) Liviuom Lukačem, koji pokušava da kroz sve vrste projekata da oživi instituciju. Bilo je i trenutaka kada smo se pitali koliko znamo o istoriji ove institucije. Jer nikada nije postojalo stvarno interesovanje za istraživanje prošlosti Akademije (UNATC), koja se u početku zvala Institut za pozorište i kinematografiju. A ovo je institucija koja je formirala većinu profesionalaca u oblasti pozorišta i filma, barem do devedesetih godina prošlog veka, i koja je na kraju označila normu. Odnosno, određeni principi stvaranja pozorišta i filma i određene stilske norme potiču iz tog perioda. Počeo sam da gledam hronološkim redosledom ilmove studenata počev od 60-ih, a prošle godine sam na TIFF-u (Međunarodni filmski festival Transilvanija) predstavio kolekciju od devet kratkometražnih filmova iz arhiva Akademije filmske i pozorišne umetnosti. Kada je stigao poziv iz TIFF-a, odgledao sam već oko 200 kratkometražnih filmova koji su snimljeni između 1966. i 1971. Imao sam izvanredno iznenađenje kada sam otkrio gotovo eksperimentalne filmove, filmove koji ne liče previše na rumunske igrane filmove tog perioda. Tako da sam napravio selekciju filmova koji su neobični, filmova za koje, mislim, da mogu da osveže radoznalost prema rumunskoj marginalnoj kinematografiji. Čak i sada, studentski filmovi su marginalizovani u odnosu na zvaničnu beletrističku kinematografiju koja je jedino dostupna na raznim TV kanalima. Isto tako, dokumentarni ili animirani filmovi su vrlo nepristupačni. Želim da kažem da u stvari u Rumuniji ne postoji samo jedan tip kinematografije, postoje, da tako kažem, rumunske kinematografije. I veoma je važno započeti istraživanje svih ovih marginalnih kinematografija, a najvažnija stvar, pre nego što ih istražite, je sačuvati ih, brinuti se o njima, digitalizovati ih, a zatim učiniti dostupnima za istraživanje. Jedna od mojih konstatacija dok sam gledao filmove iz arhiva, bila je da je veći deo avangarde u Rumuniji bio u jedinoj instituciji u kojoj su se tokom komunističkog perioda izučavalo pozorište i film, što je za mene, mogao bih reći, bilo otkriće.

Narednih godina, Aktivni arhiv“ pregledaće i započeti opsežan proces digitalizacije i restauracije celokupng arhiva studentskih filmova na trakama od 16 i 35 mm, koji obuhvata približno 2000 naslova. Projekat takođe ima za cilj da identifikuje i učini dostupnim nekoliko vrsta arhivske građe koja se nalazi u nasledstvu Akademije (UNATC): fotografije, scenografske skice, diplomski radovi ili disertacije, materijale koji dokumentuju studentske predstave napravljene tokom sedam decenija postojanja, kao i administrativna dokumenta koja odražavaju pedagošku evoluciju u oblastima scenskih umetnosti i kinematografiji. Andrej Rus, kustos filmskog programa iz arhiva Akademije (UNATC): Kratkometražni film je jeftinija vrsta filma od igranog filma, zato je i snimljeno mnogo kratkometražnih filmova. Čak i 70-ih godina, koje su bile veoma dobre godine za rumunsku kinematografiju, nije se snimalo više od 20 igranih filmova godišnje, dok su samo kratkometražni filmovi iz Filmskog studija Sahia-Film premašili 200. Tu je bio i studio Animafilm, gde su i snimani filmovi, koji nažalost nisu uopšte dostupni. Bilo je nekoliko stotina filmskih klubova i siguran sam da je među filmovima snimljenim u njima bilo puno eksperimenata, ali nažalost ti filmovi nisu došli do šire javnosti. Nadam se da će sada, u ovom novom kontekstu Akademija (UNATC), u kojem se odeljenje za istraživanje koaguliše i postoji veliko interesovanje za područje arhiva, da ponovo probudi interesovanje ljudi, da uspe i u privlačenju ličnih arhiva. Ovo je veoma veliki problem rumunske kulture, ne samo kinematografije ili pozorišta. Vrlo često se dešava da umetnici nemaju kome da ostave svoje lične arhive. Mnogi od ovih arhiva dolaze do naslednika ili raznih prijatelja iz ovih oblasti, ali nisu dostupni, nisu otvorene za istraživanje. I veoma je važno imati centre koji se bave tim arhivima, toliko je primera poznatih muzeja ili visokoškolskih ustanova koje istražuju arhive. “