Rumunsko-američki odnosi posle 1945.

Posle 1945. godine, Rumunija i Sjedinjene Američke Države su se, bez njihove volje, našle na jednoj i drugoj strani Gvozdene zavese. Tok rata je ih bacio u suprotne tabore, iako je podrška SAD, krajem Prvog svetskog rata, zahvalujući principima predsednika Vilsona, bila odlućujuća u stvaranju Velike Rumunije. Zbog komunističke ideologije, Rumunija i Sjedinjene Američke Države bile su čak na protivničkim pozicijama, iako nisu nikada imale istorijski spor. Osnivanje dva suprotna vojna bloka, a to su NATO i Varšavski Ugovor, dodalo je više napetosti bilateralnim odnosima, posebno ’50. godina, kada je staljinizam bio u cvatu u zemljama Centralne i Istočne Evrope. Ali vlasti u Bukureštu i Vašingtonu su posle 1953. godine, kada se politika Moskve promenila usled Staljinove smrti, odlučile da poboljšaju odnose. Diplomata Anton Mojsesku imenovan je za ambasadora Rumunije u Sjedinjenim Američkim Državama 1954. U intervjuu koji je 1995. dao Centru Rumunske radiodifuzije za usmenu istoriju, Anton Mojskesku je govorio o opštoj atmosferi skromnih pokušaja ponovnog približavanja dveju zemalja: Treba da kažem da u trenutku kada sam bio imenovan opunomoćeni ministar u Sjedinjenim Američkim Državama, medjunarodna politička atmosfera je bila dosta napeta. Veoma napeti su bili odnosi izmedju dva velika centra moći: s jedne strane bio je NATO na čelu sa Amerikom, a sa druge strane Varšavski Ugovor na čelu sa Sovjetskim savezom. Zato je u Sjedinjenim Državama situacija diplomatskih misija zemalja socijalističkog logora bila veoma teška. U prvom redu, nametnute su stroge restrikcije diplomatama ovih misija, kojima nije bilo dozvoljeno da napuste prestonicu bez specijalnog odobrenja Stejt Departmenta. Mi, na primer, imali smo jednu povlasticu, mogli smo da putujemo samo u Njujork, s obzirom da sam bio i posmatrač pri Ujedinjenim Nacijama, gde Rumunija nije još bila primljena kao punopravni član.

Steliu Lambru, 05.03.2018, 15:22

Posle 1945. godine, Rumunija i Sjedinjene Američke Države su se, bez njihove volje, našle na jednoj i drugoj strani Gvozdene zavese. Tok rata je ih bacio u suprotne tabore, iako je podrška SAD, krajem Prvog svetskog rata, zahvalujući principima predsednika Vilsona, bila odlućujuća u stvaranju Velike Rumunije. Zbog komunističke ideologije, Rumunija i Sjedinjene Američke Države bile su čak na protivničkim pozicijama, iako nisu nikada imale istorijski spor. Osnivanje dva suprotna vojna bloka, a to su NATO i Varšavski Ugovor, dodalo je više napetosti bilateralnim odnosima, posebno ’50. godina, kada je staljinizam bio u cvatu u zemljama Centralne i Istočne Evrope. Ali vlasti u Bukureštu i Vašingtonu su posle 1953. godine, kada se politika Moskve promenila usled Staljinove smrti, odlučile da poboljšaju odnose. Diplomata Anton Mojsesku imenovan je za ambasadora Rumunije u Sjedinjenim Američkim Državama 1954. U intervjuu koji je 1995. dao Centru Rumunske radiodifuzije za usmenu istoriju, Anton Mojskesku je govorio o opštoj atmosferi skromnih pokušaja ponovnog približavanja dveju zemalja: Treba da kažem da u trenutku kada sam bio imenovan opunomoćeni ministar u Sjedinjenim Američkim Državama, medjunarodna politička atmosfera je bila dosta napeta. Veoma napeti su bili odnosi izmedju dva velika centra moći: s jedne strane bio je NATO na čelu sa Amerikom, a sa druge strane Varšavski Ugovor na čelu sa Sovjetskim savezom. Zato je u Sjedinjenim Državama situacija diplomatskih misija zemalja socijalističkog logora bila veoma teška. U prvom redu, nametnute su stroge restrikcije diplomatama ovih misija, kojima nije bilo dozvoljeno da napuste prestonicu bez specijalnog odobrenja Stejt Departmenta. Mi, na primer, imali smo jednu povlasticu, mogli smo da putujemo samo u Njujork, s obzirom da sam bio i posmatrač pri Ujedinjenim Nacijama, gde Rumunija nije još bila primljena kao punopravni član.

Aktivnosti rumunske misije u Sjedinjenim Američkim Državama bile su veoma ograničene uporedjenju sa situacijom koja je postojala pre rata. Relaksacija odnosa je bila prvi cilj obeju strana, ali je prvi korak napravila američka strana. Anton Mojsesku je govorio o otvorenošću kojom je bio primljen kod predsednika Ajzenhauera, povodom uručivanja akreditivnih pisama: Diplomatsko osoblje sastavljeno je od 7-8 osoba, sem mene, plus supruge. Vojno osoblje je formiramo od tri osobe, takodje sa suprugama, dok ostalo je bilo administrativno osoblje ambasade. Svi smo postali jedna porodica, organizovali smo zajedničke izlete, išli smo na ribolov. U ovom kontekstu došlo je vreme da uručim akreditivna pisma i povodom prijema kod predsednika Sjedinjenih Američkih Država Dvajta Ajzenhauera, bivseg vrhovnog komandanta savezničkih snaga za vreme rata i savezničke ofanzive protiv hitlerizma. On je imao veoma prijateljski stav za vreme razgovora, izrazili smo nadu u razvoj odnosa izmedju Sjedinjenih Američkih Država i Rumunije i u bolje medjusobno poznavanje. Na kraju prijema, predsednik me pozvao da bilo kad i bilo gde posetim Ameriku, ono što je bilo nekako suprotno opštim pravilima nametnutim diplomatama naših zemalja.»

Drugi cilj rumunske ambasade u Sjedinjenim Američkim Državama je bila infiltracija medju pripadnike rumunske zajednice. Rumunska dijaspora u Americi bila je pretežno antikomunistička i kritično se izijasnila protiv režima u Bukureštu, koji je podržala Moskva. Ali zahvaljujući emocionalnoj strategiji ambasade, neki su se približili politici Bukurešta, rekao nam je bivši ambasador Anton Mojsesku: Pokušali smo da uspostavimo kontakte sa što većim brojem Amerikanaca rumunskog porekla. Tesniju vezu imali smo sa uredništvom lista Rumunski Amerikanac (Românul american). Uredništvo je bilo u Ditrojtu, gde je živeo znatan broj Rumuna, većina njih preratni emigranti koji su radili u preduzećima Ford. Na poziv glavnog i odgovornog urednika lista, povodom Medjunarodnog dana žena, zajedno sa mojom suprugom posetio sam Ditrojt. Tamo smo u jednoj sali, grupi od otprilile 250 ljudi, većina njih starijih, koje su ranije otišli zi Rumunije, prikazali smo film sa aspektima iz Rumunije, posebno sa folklorom iz Transilvanije i Moldove. Kada se svetlo zapalilo primetio sam da skoro svi su plakali zbog emocije, bio sam impresioniran, a medju nama je tada uspostavljena jaka veza. Posetio sam neke porodice i fabrike, a tehnologiju koju sam tamo video upotrebio sam za iskustvo našeg zavoda automobila, nakon što sam se vratio u domovinu.

Posle decenija ograničene saradnje ili sporova, rumunsko-američki odnosi su stvarno postali ponovo normalni tek posle 1989. godine.