Veliki ljudi Velike Rumunije
Prvog decembra 1918. godine, u Alba Juliji, hiljade Rumuna odobrile su akt ujedinjenja sa Kraljevinom Rumunijom.
Marija Nenadić-Zurka и Steliu Lambru, 01.12.2025, 14:48
Prvog decembra 1918. godine, u Alba Juliji, hiljade Rumuna odobrile su akt ujedinjenja sa Kraljevinom Rumunijom. Tim glasanjem, Transilvanija, Banat, Bukovina, Besarabija i Kraljevina Rumunija postavile su temelje Kraljevine Velike Rumunije. Arhiva Centra za usmenu istoriju Rumunske radiodifuzije čuva izuzetan audio dokument. To je glas kardinala Julija Hosua, tadašnjeg grkokatoličkog biskupa, koji je čitao rezolucije Skupštine okupljenoj publici u Alba Juliji. Utamničen u komunističke zatvore, Juliju Hosu je rođen 1885., a preminuo 1970. godine. Dokument sumira političke, ekonomske, društvene i građanske težnje Rumuna u to vreme. Snimak je napravljen tajno 1969. godine, godinu dana pre smrti velikog čoveka rumunske nacije. Religijska dimenzija je, za kardinala Hosua, bila najvažniji doprinos velikom činu.
„Braćo! Čas punoće vremena je ovo. Kada Svemogući Bog govori kroz svoj verni narod Svoju pravdu, žednu vekovima. Danas, kroz našu odluku, ostvaruje se Velika Rumunija, jedna i nedeljiva, radosno govoreći svim Rumunima na ovim zemljama: zauvek se ujedinjujemo sa maticom, Rumunijom! Ja, sluga Božji, episkop Juliju Hosu iz Kluž-Gerle, izgovorio sam ove reči tišim glasom, ali sa ljubavlju u Tvojoj ljubavi i u Tvojoj milosti, Gospode, koju izlivaš na naš narod i na našu zemlju i štitiš je od svake opasnosti. Da bi se uzdigla u pravednosti i istini.“
Reči Julijua Hosua, sveštenika i političara velikog uticaja, imale su dimenziju stvarnosti, odnosa sa željama svih onih koji su verovali u stvaranje Velike Rumunije.
„Narodna skupština svih Rumuna iz Transilvanije, Banata i Vlaške, okupljena preko svojih ovlašćenih predstavnika u Alba Juliji 1. decembra 1918. godine, dekretira ujedinjenje tih Rumuna i svih teritorija koje oni naseljavaju sa Rumunijom. Narodna skupština posebno proglašava neotuđivo pravo rumunske nacije na ceo Banat između reka Mureš, Tisa i Dunav. Narodna skupština zadržava privremenu autonomiju gore pomenutim teritorijama do sazivanja Ustavotvorne skupštine, na osnovu opšteg prava glasa. U vezi sa tim, kao osnovne principe u formiranju nove rumunske države, Narodna skupština proglašava sledeće: punu nacionalnu slobodu za sve narode koji žive zajedno, svaki narod će biti obrazovan, upravljan i suđen na svom jeziku, od strane pojedinaca iz svog naručja. Svaki narod će dobiti pravo zastupljenosti u zakonodavnim telima i u upravljanju zemljom srazmerno broju pojedinaca koji ga čine. Jednaka prava i puna autonomna sloboda za sve ispovesti u državi. Savršeno ostvarenje čistog demokratskog režima u svim oblastima javnog života, opšte, direktno, jednako, tajno pravo glasa, u opštinama, srazmerno za oba pola starosti od 21 godine, za zastupljenost u opštinama, okruzima ili parlamentu. Potpuna sloboda štampe, udruživanja i okupljanja, slobodna propaganda svih ljudskih misli, radikalna agrarna reforma biće sprovedena uz registraciju svih poseda, posebno onih velikih. Seljaku će biti omogućeno da stvori imovinu barem onoliko koliko on i njegova porodica mogu da rade. Vodeći princip ove agrarne politike dat je s jedne strane društvenim izjednačavanjem, a s druge strane unapređenjem proizvodnje. Industrijskim radnicima su zagarantovana ista prava i prednosti koje su zakonski propisane u najnaprednijim industrijskim državama na Zapadu.“
Kardinal Juliu Hosu je video taj astralni trenutak sa jasnoćom, u poređenju sa vremenom koje je svet u to vreme doživljavao.
„Narodna skupština izražava svoju želju da Mirovni kongres dovede do zajedništva slobodnih naroda na takav način da se pravda i sloboda osiguraju za sve narode, velike i male, i da se u budućnosti rat eliminiše kao sredstvo regulisanja međunarodnih odnosa. Rumuni okupljeni u ovoj Narodnoj skupštini pozdravljaju svoju braću u Bukovini, oslobođenu jarma Austrougarske monarhije i ujedinjenu sa maticom Rumunijom. Narodna skupština sa ljubavlju i entuzijazmom pozdravlja oslobođenje naroda do sada potčinjenih Austrougarskoj monarhiji, naime čehoslovačke, austronemačke, jugoslovenske, poljske i rusinske nacije, i odlučuje da se ovaj njen pozdrav skrene pažnji svim tim narodima. Narodna skupština se ponizno klanja pred sećanjem na one hrabre Rumune koji su u ovom ratu prolili svoju krv za ostvarenje našeg ideala, umirući za slobodu i jedinstvo rumunske nacije. Narodna skupština izražava svoju zahvalnost i divljenje savezničkim silama koje su se, kroz briljantne bitke hrabro borile protiv neprijatelja koji se decenijama pripremao za rat, spasile civilizaciju iz kandži varvarstva.“
Reči Julija Hosua doprle su do Rumuna danas kao svedočanstvo o legitimitetu onoga što je tada urađeno, za sadašnjost i budućnost dostojnu žrtava koje su podnele generacije Ujedinjenja. One potvrđuju činjenicu da je ljudska sreća kada živi u slobodi zajedno sa svojim vršnjacima i sa manjinama, on je taj koji lično bira svoju sudbinu, a ne poniženi i ugnjetavani.
