Antisemitska pozadina seljačke bune od 1907 godine.(08.02.2016)

Monica Chiorpec, 05.02.2016, 14:19

Smatrana poslednjom velikom narodnom bunom u Evropi, ona od 1907 godine je izbila u redovima seljaka na severoistoku Rumunije, nakon što je na početku 19 veka ponovo uvedeno kmetstvo posle transformacije poljoprivrede u izvoznu. Ova sredjnovekovna formula zavisnosti seljkaka prema vlasnicima zemljišta ponovo je ukinuta agrarnom reformom od 1864 godine, kada celokupno zemljište postaje privatno. Skoro 59% ukupne površine zemljišta velikih zemljoposednika je dato u zakupu. Onaj koji je uzeo zemljište u zakup platio je određenu fiksnu cenu pokušavajući da sebi obezbedi što veći profit od eksploatacije seljaka. To je bio glavni razlog opšteg nezadovoljstva u redovima ruralnog stanovništva. Sa više detalja istoričar Alin Čupala:

,, Buna od 1907 godine bila je pravi šok za rumunsko društvo, ne samo srazmerama događaja, već i zbog ćinjenice da je donelo na svetlost dana neuspehe ovog društva, i neuspehe njegove modernizacije u to doba. Da ne zaboravimo da godinu dana pre ove bune u parku Karol iz Bukurešta je organizovana izložba koja je želela da pokaže rumunima, ali i celoj Evropi uspehe rumunskog društva u toku vladavine Karola I od 1866 do 1906 godine. Drugim rečima imamo dva važna događaja, izložbu od 1906 godine i bunu od 1907 godine koje nam pokazuju sve uspehe rumunskog društva, ali i sve promašaje. “<
><
>

Krvava seljačka buna izbila je 21 februara 1907 godine u naselju Flamanzi, županija Botošani na severoistoku Rumunije i zatim se širila u celu zemlju. Buna je ugušena od strane tadašnje vlade Rumunije intervencijom vojske. U epohi buna seljaka nasilno ugušena od strane vlasti je imala i antisemitski karakter, jer je postojala vizija prema kojoj jevrejski zakupnici su bili krivi za patnje rumunskih seljaka. Alin Čupala smatra da je to preterano:

,, Ako posmatramo događaj iz opšte perspektive, vidimo da su uzroci složeniji, postoje više nijansi i nemožemo da govorimo o ekscesima jevrejskih zakupnika kao glavni uzrok bune. Inaće, ako analiziramo statističke brojke koje imamo na raspolaganju vidimo da nisu jevreji bili glavni u sistemu zakupništva u Rumuniji. Bilo je isto toliko rumuna, a bili su i zapadnjaci koji su došli ovde za poslovanje, da se obogate. Zakupništvo u uslovima da je rumunska ekonomija bila pretežno agrarna, predstavlja kapitalističko sredstvo za eksploataciju zemljišta. “<
.<
>

Buna od 1907 godine je važan događaj I zbog ćinjenice da pokazuje dimenzije antisemitizma u rumunskom društvu. Alin Čupala:

,, Mogao bih reči da je to neki vid afere Drajfus. Kao što u Francuskoj nekoliko decenija ranije afera Drajfus je izbacaila na svetlost dana antisemitizam tog društva, slićno se dogodilo u Rumuniju povodom bune od 1907 godine. Buna od 1907 godine predstavlja ne samo veoma važan elemenat da razumemo dimenzije agranog pitanja u Rumuniju, verovatno najvažnijeg rumunkog društva, već i povod za evaluaciju dimenzija celokupnog rumunsklog društva i tu se broji i rumunski antisemitizam. “<
><

Postoje i ocene koje stavljaju pod znakom pitanja iskjučivo seljačku dimenziju bune od 1907 godine, ali istoričar Alin Čupala obrazlaže ovu ćinjenicu:

,, Ova intepretacija je više data u doba komunističkog režima iz želje da se predstavi ovaj događaj kao opšti protest siromašnih protiv eksploatacije bogatih. To nije istina, radi se isključivo o agrarnom događaju. Takođe, veoma je važno da vidimo da se nisu bunili najsiromašniji slojevi sela, kako se može verovati , već u prvom redu oni srednji seljaci, seljaci koji poseduju u određenoj meri zemljište. To nam pokazuje da buna nije izbila zbog pitanja vlasništva, dakle nije zemljište bio glavni razlog. “<
><
>

U razdoblju od 21 februara do 29 marta 1907 godine broj mobilisanih vojnika za ugušenje bune seljaka je dostigao 140 hiljada. Rumunska armija je otvorila vatru protiv seljaka. Prema nekim izvorima iz zapadne istoriografije 11 hiljada ljudi je poginulo, jako se ćini da je taj broj preteran. Alin Čupala smatra da nije tačan broj žrtava važan, koliko neodgovorno reagovanje vlasti u jednom konfliktu iz 20 veka koji podseća više na srednjovekovni svet. Ponovo Alin Čupala:

,, Možemo reči da su seljaci glavni likovi ovog događaja, a s druge strane vlasti. Vlasti su veoma oštro reagovale bar u prvim nedeljama više zbog panike. Kao što sam ranije rekao one su bile iznenađene ovom bunom. Ona je iznenadno izbila, i više su se stvari dešavale u Moldaviji. Stvorila se opšta panika, prava psihoza, što obrazlaže ekscese vlasti. Jonel Bratijanu kao Ministar unutrašnjih poslova je pokušao da smanji ove ekscese i imenovao je nove prefekte u županijama pogođene bunom, među koje Konstantina Sterea koji je odigrao važnu ulogu u Moldaviji u smirivanju strasti i za okonćanje vojne intervencije. “<
><
>

Glavni uzrok bune od 1907 godine ostaje loše funkcionisanje sistema lokalne uprave I to iz raznih razloga među koje se broji I korupcija. Naročito tadašnja liberalna vlada je tražila detaljne istrage koje su dokazale da ne zloupotrebe jevrejskih zakupnika predstavljaju najvažniji razlog seljačke bune koja je snažno odjeknula u evropskoj štampi na početku 20 veka.