Početak deportacije jevreja u Rumuniji(24.10.2016)

Pre 75 godina, 9 oktobra 1941 godine počela je deportacija jevreja iz Rumunije, i to jevrejima iz pokrajine Bukovina. Ukupno 140 hiljada jevreja iz Rumunije je poginulo u logorima smrti iz Transnistrije. Još 130 hiljada jevreja iz Severne Transilvanije, teritorije koja je ušla u sastavu Mađarske 1940 godine delilo je istu sudbinu u nacističkim logorima. Progon jevreja je počeo još u doba vlade Goga-Kuza koja je postojala od 29 decembra 1937 do 10 februara 1938 godine, usvajanjem rasističkog zakona. 21 januara 1938 godine, Dekret 169 izmenio je predviđanja o rumunskom državljanstvu i time 225 222 jevreja, to jest 36,5 % ukupnog broja jevreja iz Rumunije su izgubili državljanstvo. Persekucije jevreja su nastavljene u doba pronemačke vlade predvođene Jonom Gigurtom u leto 1940 godine. 8 avgusta 1940 godine na predlog premijera Gigurta, kralj Karol II je potpisao Zakon o pravnom stanju jevreja iz Rumunije. Ovaj je uveo diskriminatorske mere za rumunske jevreje kao što su nejednakost ispred lice pravde, fiskalne obaveze ili fizički rad, zabranu kupovine imovine, izbacivanje iz administrativnog aparata, segregaciju obrazovanja i zabranu da nose rumunska imena. Drugi dekret zabranio je mešovite brakove, a kazna je zatvor od 2 do 5 godina u slučaju njegovog kršenja. 23 avgusta 1939 godine, nacistička Nemačka i Sovjetski Savez potpisali su pakt Ribentrop-Molotov kojim su delili teritorije Istočne Evrope. Kao posledica toga, Sovjetski Savez uputio je Rumuniji 26 i 27 juna dva ultimatuma kojima zahteva ustupanje Besarabije i Severne Bukovine za samo 2 dana. U toku povlaćenja rumunske armije i administracije i ulaska sovjeta, deo jevrejskog življa gradova iz Besarabije je napalo rumunsko armiju i srdaćno dočekalo sovjete što je bio razlog za nastavak perspekucije jevreja u celini. Nakon što je Rumunija preuzela kontrolu Besarabije i Severne Bukovine u leto 1941 godine, antisemitske politike postale su sistematske i 9 oktobra 1941 godine počela je njihova deportacija. Istoričar Andrej Oišteanu govori o razlozima zbog kojih je 9 oktobar postao Dan Holokausta u Rumuniji:

Steliu Lambru, 22.10.2016, 16:52

Pre 75 godina, 9 oktobra 1941 godine počela je deportacija jevreja iz Rumunije, i to jevrejima iz pokrajine Bukovina. Ukupno 140 hiljada jevreja iz Rumunije je poginulo u logorima smrti iz Transnistrije. Još 130 hiljada jevreja iz Severne Transilvanije, teritorije koja je ušla u sastavu Mađarske 1940 godine delilo je istu sudbinu u nacističkim logorima. Progon jevreja je počeo još u doba vlade Goga-Kuza koja je postojala od 29 decembra 1937 do 10 februara 1938 godine, usvajanjem rasističkog zakona. 21 januara 1938 godine, Dekret 169 izmenio je predviđanja o rumunskom državljanstvu i time 225 222 jevreja, to jest 36,5 % ukupnog broja jevreja iz Rumunije su izgubili državljanstvo. Persekucije jevreja su nastavljene u doba pronemačke vlade predvođene Jonom Gigurtom u leto 1940 godine. 8 avgusta 1940 godine na predlog premijera Gigurta, kralj Karol II je potpisao Zakon o pravnom stanju jevreja iz Rumunije. Ovaj je uveo diskriminatorske mere za rumunske jevreje kao što su nejednakost ispred lice pravde, fiskalne obaveze ili fizički rad, zabranu kupovine imovine, izbacivanje iz administrativnog aparata, segregaciju obrazovanja i zabranu da nose rumunska imena. Drugi dekret zabranio je mešovite brakove, a kazna je zatvor od 2 do 5 godina u slučaju njegovog kršenja. 23 avgusta 1939 godine, nacistička Nemačka i Sovjetski Savez potpisali su pakt Ribentrop-Molotov kojim su delili teritorije Istočne Evrope. Kao posledica toga, Sovjetski Savez uputio je Rumuniji 26 i 27 juna dva ultimatuma kojima zahteva ustupanje Besarabije i Severne Bukovine za samo 2 dana. U toku povlaćenja rumunske armije i administracije i ulaska sovjeta, deo jevrejskog življa gradova iz Besarabije je napalo rumunsko armiju i srdaćno dočekalo sovjete što je bio razlog za nastavak perspekucije jevreja u celini. Nakon što je Rumunija preuzela kontrolu Besarabije i Severne Bukovine u leto 1941 godine, antisemitske politike postale su sistematske i 9 oktobra 1941 godine počela je njihova deportacija. Istoričar Andrej Oišteanu govori o razlozima zbog kojih je 9 oktobar postao Dan Holokausta u Rumuniji:

,,9 oktobar odlukom Parlamenta Rumunije postao je nacionalni dan za komemoraciju Holokausta u Rumuniji. To je važan dan ne samo za jevreje, već i za sve građane ove zemlje. Lićno sam učestvovao na savetu koji je odlučio kog dana da imamo komemoraciju rumunskog poglavlja Holokausta. Nismo želeli da ga obeležimo u januaru, kada je međunarodni dan komemoracije Holokausta, jer u Rumuniju ne negira se evropski Holokaust, već rumunsko poglavlje Holokausta. Zbog toga smo izabrali 9 oktobar, dan koji se pojavljuje u nekim dokumentima. Čitam iz jedne uredbe prefekta Bukovine koji pokazuje da je 9 oktobra počela deportacija jevreja iz Bukovine, i zatim iz Besarabije u logorima u Transnistriji. Uredba zvuči ovako: 9 oktobra 1941 godine polazi vozovima jevrejski živalj iz opština Ickani i Burduženi, kao i iz grada Sučeava. “<
><
>

Put u Transnistriju je bio put smrti, ali vozovi smrti počeli su da napuste rumunske želežničke stanice od juna 1941 godine, kada su rumunske vojne i civilne vlasti organizovale i rukovodile pogrom iz Jašja, prestonice Moldavije u kojem je poginulo 13 hiljada jevreja. Na spomen pločama iz želežničkih stanica i sinagoga gradova iz Bukovine Radauci, Vatra Dornej, Kampulung Moldovenesk, Gura Humoruluj i Sučeava može se pročitati da je u jesen 1941 godine deportovano iz Bukovine 91 845 jevreja po naređenju Jona Antoneskua. U toku deportacija iz Bukovine pojavio se lik Trajana Popovića, gradonačelnika Černovca koji je spasio deportacije 19 hiljada jevreja. Istoričar Andrej Oišteanu govori o početku genocida jevreja od pre 75 godina:

,, U želežničkoj stanici Burduženi krenulo se robnim vagonima, zatim pešice na putu, a oni koji su išli teže su streljani i ostavljeni na mestu. To je razlog zbog kojeg Gebels je pisao u svom dnevniku da rumuni neznaju da dobro organizuju genocid, ostavlujujući mrtve iza njih što može znaćiti bolesti i infekcije. Naravno da su jevreji opljačkani, oduzeta im je imovina, trebalo je da predaju ključeve od kuće, novac i druge vrednosti. Na kraju jevreji koji nisu poginuli u toku prevoza stigli su u logirma smrti.”<
><
>

Jevreji iz Besarabije imali su iste patnje i persekucije. U oktobru 1941 godine otvoreni su radni logorio u više od 150 naselja, a od oktobra 1941 godine do avgusta 1942 godine deportovano je ovde 150 hiljada jevreja sa severa Rumunije, dakle iz Bukovine, Severne Moldavije i Besarabije), a od tog broja samo oko 50 hiljada su preživeli. Jevreji iz Besarabije vođeni su na prinudni rad, naročito za izgradnju puteva. Najteže je bilo stanje dece, veliki broj su ostali bez roditelja i bliske rodbine. 22% deportovanih su bila deca i oko 20 hiljada njih je poginulo od glađi, zime i bolesti. 9 oktobar 1941 godine je početak kraja za manjinu koja je brojala oko 700 hiljada jevreja u tadašnjoj Velikoj Rumuniji.