Phoenix, unu fenomenu muzicalu românescu
Phoenix i clirunumia alâsatâ di Nicu Covaci! Pareia Phoenix ari cântatâ ș-unu cânticu armânescu: Cânticlu a cucuveaualiei
Tașcu Lala, 05.08.2024, 19:07
La ilichia di 77 di añi, Nicu Covaci, ațel ți thimilliusi cânâscuta parei Phoenix, muri viniri dicsearâ.
Hâbarea s-teasi cușia tu tutâ vâsilia, uidisit cu axia artisticâ a ațilui ți va s-armânâ ti totna tu isturia culturalâ ali Românie.
Nicu Covaci s-află tu 19 di aprir 1947, tu câsâbălu Timişoara, ș-fu compozitoru, chitaristu, cântâtoru, pictoru şi grafician. Nica di ficiuricu lo lecții di pianu, acordeonu, limbâ frânțeascâ, englezeascâ și ghirmanâ. Cântă la muzicuțâ ș-la chitarâ. Bitisi Liceulu di Arti Plastiți ş-Institutlu di Arti Plastiți ditu Timişoara. Avea mirachi ti atletismu, canotaju, boxu, anotari ș-motocicleti.
Deadunu cu unu soțu di sculie, Nicu Covaci thimilliusi, tu 1961, pareia di chitarişțâ Sâmțâlli, a curi numâ u alâxirâ, tu 1964, tu Phoenix. Tu chirolu dit ahurhitâ, 1964-1966, Phoenix cânta tu săli studenţeşțâ ş-tu cluburi dit Timişoara cântiți a niscântoru parei cu anami tu ațelu chiro – The Beatles, The Rolling Stones, The Monkees ică The Animals. Formația Phoenix agiumsi cânâscutâ tu tutâ vâsilia anda fu câlisitâ Bucureşti, tu emisiuñi di televiziuni.
Dupâ protlu conțertu ditu Capitalâ, tu 1965, tu sala a Institutlui di Artâ Teatralâ şi Cinematografie, pareia fu câlisitâ s-ânreghistreadzâ tu studioulu a Radioului naţional.
Tu 1974, anda pareia eara tu cipita a chirolui a llei etno-rock, Phoenix fu, ama, dânâsitâ/azâptâsitâ di reghimlu comunistu al Nicolae Ceaușescu.
„Bâgai oarâ că nu mata neadzi ași ș-apufusi s-fugu. Unâ agiumtu Amsterdam, ahurhii s-negu la studiouri, ta s-mi interesedz cumu potu s-cântu ma largu cu pareia tu xeani. Singura culaie eara sâ-lli scotu contra a nomlui dit vâsilie. Dipirarea mi pimsi s-adaru gestul aestu. Âlli bâgai tu boxili Marshall ş-nâ lomu calea pisti sinuru.” – pirmithlu Nicu Covaci pi blogulu a lui ti cumu apruftusirâ s-fugâ ditu Românie membrilli ali parei.
Dânâsirâ tu Ghirmânie și tricurâ, pi hiotea a chirolui, pritu alâxeri, pritu dispârțâri ș-turnări tu parei, Nicu Covaci şi colegañilli ma veclli ditu parei i ma năi cântarâ cu numa Mad House și Transsylvania Phoenix.
Unâșunâ dupâ Revoluția anti-comunistâ ditu 1989, pareia s-turnă, ama, tu Românie ș-avu protlu conțertu tu vâsilie tu mai 1990. Antribatu ti ți armasi sucțeslu al Phoenix, ahâtu mari ș-dupâ dechenii di anda ankisi ș-cu unu publicu di tuti ilichiili, Nicu Covaci apândâsi aplo: „E, avemu ș-tora unu publicu, di la 7 la 70 di añi, ți cântâ zboru cu zboru cântițli a noasti. Nu mata himu ni tiniri, ni-mșaț, ama himu di pistusini”.
Va s-armânâ tu isturia a muzicâllei rock româneascâ cântiți ți nu va s-kearâ canâoarâ ș-ți zburăscu tu stilu etno-rock di nai ma ararili ș-ma vârtoasili arhetipuri a spațiului românescu – „Vremuri/Zâmani”, „Mugur di fluier/Bâbuki di fluiarâ”, „Cei ce ne-au dat nume/Ațelli ți nâ deadirâ numa” ică „În umbra marelui urs/ Tu aumbra ali mari ursâ”…
Aduțemu aminti că pareia Phoenix ari cântatâ ș-unu cânticu armânescu, câțe un membru a llei, Mircea Baniciu, easti armânu dupâ fen-su. Cânticlu u ari numa “Cânticlu a cucuveauâllei” ș-easti singurlu cânticu hard-rock cu stihuri armâneșțâ, stihuri ți suntu loati dit cartea: “Texte macedo române. Basme și poezii poporale de la Crușova” di Dr. M.G. Obedenaru, tu 1891, cânticlu XXVII, frândzâli 196-199.
“Căntic-lu a cucuvéuă-llei
Cucuvéuă ’nbufunată,
S’ nu t-aflaĭ d’iu t’aĭ aflată!
Çi eștĭ ahăt blăstimată,
Ș’ahăt multu ’nfărmăcată?…
Pi cae casă aĭ stată,
Ș’ pi caĭ ugiac aĭ căntată
Dit thimelliŭ s’aŭ răvăită
Ș’ oamiñĭ-lli toți aŭ murită!
Cas’ açea çi te alinașĭ
Dupu çinări (ținâ) di căntașĭ,
Erà unuĭ celnic mare,
Çi oĭ-le n-avea misurare;
Ș’irghileie cu dioțĭ,
Çi ’și pășçea pi tu livăȡĭ;
Callĭ cu iépe misticate,
Și mule multu mușate.
Avea hillĭ, avea nurărĭ;
Toțĭ cu féte ș’ cu ficiorĭ.
Pi casă, de-anda ’llĭ căntașĭ,
Par’că (canda) strof-lu (strof = taxirati, dirin, chiameti) îlli băgașĭ.
Oĭ-le se ’ngălbeȡiră,
Ș’ păn de ună îlli supsiră.
Mule ș’ callĭ tu nă muçéră
Păscéndu se ’nfărmăcară.
Iepi-le se ’nsărçinară,
Ș’ tu fitalliu tóte crepară.
Tihtusiră hillĭ, nurărĭ,
Cu féte, cu toțĭ ficiorĭ.
Giăcură pînă putură,
Ș’ toțĭ sum loc ascumțĭ fură!
Cas’ ar’mase pundixită,
Și di omiñĭ ni-mutrită;
Pîn căȡu și s’ féçe pade
Și criscù iérbă ș’ livade!…”
Cânticlu puteț s-lu ascultaț aoa:
Phoenix – Cânticlu a cucuveaualiei
Autor: Roxana Vasile
Apriduțearea: Mirela Sima-Biolan
